Υπάρχουν τραγουδιστές με ωραία φωνή. Υπάρχουν σπουδαίοι ερμηνευτές. Και υπάρχουν ελάχιστοι που αρκούν δύο ή τρεις νότες για να καταλάβεις ποιος τραγουδά.
Ο Βαν Μόρισον ανήκει στην τελευταία κατηγορία.
Η φωνή του δεν υπήρξε ποτέ «καθαρή» με τη συμβατική έννοια. Είναι βραχνή, τραχιά, γεμάτη σπασίματα, άλλοτε σχεδόν ψιθυρίζει και άλλοτε ξεσπά. Μια φωνή που κουβαλά τα μπλουζ, τις παμπ της Ιρλανδίας, την τζαζ, τη σόουλ και κάτι βαθιά προσωπικό που δύσκολα περιγράφεται.
Από το Μπέλφαστ στη μουσική
Ο Τζορτζ Άιβαν Μόρισον γεννήθηκε στις 31 Αυγούστου 1945 στο Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας, σε εργατική προτεσταντική οικογένεια. Ο πατέρας του εργαζόταν ως ηλεκτρολόγος σε ναυπηγείο και διέθετε μεγάλη συλλογή δίσκων μπλουζ και τζαζ, ενώ η μητέρα του είχε υπάρξει τραγουδίστρια και χορεύτρια.
Ο μικρός Βαν μεγάλωσε κυριολεκτικά μέσα στους δίσκους. Έμαθε κιθάρα, σαξόφωνο και φυσαρμόνικα και από την εφηβεία του άρχισε να παίζει σε συγκροτήματα.
Οι Them και το εκρηκτικό «Gloria»
ΒΙΝΤΕΟ
Η μεγάλη πρώτη αναγνώριση ήρθε με τους Them, το συγκρότημα που τον ανέδειξε στα μέσα της δεκαετίας του ’60.
Και εκεί γεννήθηκε ένα από τα τραγούδια που έμελλε να αποκτήσουν σχεδόν μυθικές διαστάσεις στην ιστορία του ροκ: το «Gloria».
Ο Μόρισον δεν έμοιαζε με τον κλασικό frontman. Δεν χαμογελούσε υποχρεωτικά, δεν φλέρταρε με την κάμερα, δεν προσπαθούσε να γίνει αρεστός. Έβγαινε και τραγουδούσε σαν να έπρεπε να βγάλει κάτι από μέσα του.
Αυτό ακριβώς έγινε η δύναμή του.
«Brown Eyed Girl»: Το τραγούδι που γνωρίζουν όλοι
ΒΙΝΤΕΟ
Το 1967 εγκατέλειψε τους Them, μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες και ξεκίνησε τη σόλο καριέρα του.
Τότε ήρθε το «Brown Eyed Girl», ίσως το πιο αναγνωρίσιμο τραγούδι του μέχρι σήμερα. Ένα κομμάτι φωτεινό, άμεσο και μελωδικό, που θα μπορούσε να τον οδηγήσει εύκολα στη συνταγή της εμπορικής επιτυχίας.
Ο Βαν Μόρισον έκανε σχεδόν το αντίθετο.
Το αριστούργημα «Astral Weeks»
Το 1968 κυκλοφόρησε το «Astral Weeks», έναν δίσκο που δεν χωρούσε εύκολα σε καμία κατηγορία.
Ροκ; Τζαζ; Φολκ; Μπλουζ;
Ήταν όλα μαζί και συγχρόνως κάτι εντελώς διαφορετικό.
Με κομμάτια όπως το «Madame George», ο Μόρισον μετέτρεψε το τραγούδι σε σχεδόν ποιητικό μονόλογο. Το άλμπουμ δεν γνώρισε αρχικά μεγάλη εμπορική επιτυχία, αλλά με τα χρόνια αναγνωρίστηκε ως ένα από τα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης μουσικής.
Και μετά ήρθε το «Moondance»
Το 1970 ακολούθησε το «Moondance».
Εδώ ο Βαν Μόρισον έδειξε πόσο φυσικά μπορούσε να παντρέψει τη σόουλ, την τζαζ, την ποπ, το rhythm and blues και την ιρλανδική μουσική παράδοση.
Ακολούθησαν τραγούδια όπως τα «Wild Night», «Jackie Wilson Said» και «Listen to the Lion», ενώ η μουσική του άσκησε επιρροή σε μεταγενέστερους δημιουργούς.
Ένας καλλιτέχνης που δεν ήθελε να γίνει «προϊόν»
Ίσως αυτό να είναι και το μυστικό της μακροβιότητάς του.
Ο Βαν Μόρισον ουδέποτε έδειξε ιδιαίτερη διάθεση να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της μουσικής βιομηχανίας. Μετακινούμενος ανάμεσα στην Ιρλανδία, το Λονδίνο και την Καλιφόρνια, ακολούθησε τον δικό του δρόμο, συνεργάστηκε με τους Chieftains, βυθίστηκε στην τζαζ και επέστρεφε συνεχώς στις κέλτικες ρίζες του.
Το 1993 εντάχθηκε στο Rock and Roll Hall of Fame, αλλά χαρακτηριστικά δεν πήγε καν στην τελετή. Το 2015 τιμήθηκε με τον τίτλο του Sir.
Η αμφιλεγόμενη στάση στην πανδημία
Η πορεία του δεν έμεινε χωρίς αντιπαραθέσεις. Κατά την περίοδο της πανδημίας συγκρούστηκε δημόσια με τα περιοριστικά μέτρα και την πολιτική των lockdown, κυκλοφορώντας τραγούδια με έντονο πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Η στάση του προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις ακόμη και ανάμεσα σε ανθρώπους που επί δεκαετίες αγαπούσαν τη μουσική του.
Η φωνή που δεν αντιγράφεται
Και τελικά αυτό μένει.
Μπορεί κάποιος να παίξει τις συγχορδίες του. Μπορεί να αντιγράψει την ενορχήστρωση. Μπορεί ακόμη και να προσπαθήσει να μιμηθεί τον τρόπο που τραγουδά.
Αλλά Βαν Μόρισον δεν γίνεται.
Γιατί η φωνή του μοιάζει να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο τραγούδι και στην εξομολόγηση. Μερικές φορές γρυλίζει, άλλες προσεύχεται, άλλες σχεδόν μιλά. Και ξαφνικά απογειώνεται.
Αυτή η ατέλεια είναι η τελειότητά της.
Και γι’ αυτό, περισσότερα από εξήντα χρόνια μετά την εμφάνισή του, αρκούν ακόμη λίγα δευτερόλεπτα από ένα τραγούδι για να πεις:
Αυτός είναι ο Van the Man.
ΒΙΝΤΕΟ
