Η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ έχει καταστεί το επίκεντρο της σύγκρουσης των ΗΠΑ με το Ιράν. Αμφότερες Ουάσιγκτον και Τεχεράνη υποστηρίζουν τους τελευταίους μήνες ότι διαθέτουν τον έλεγχο και η αντικρουόμενη ρητορική έχει προκαλέσει σημαντική σύγχυση και αμφιβολίες.
Ωστόσο, αυτή τη στιγμή τα στοιχεία είναι σαφή: Οι Ηνωμένες Πολιτείες, περιπολώντας στα Στενά με το ναυτικό τους, κερδίζουν έδαφος και το Ιράν χάνει μεγάλο μέρος του ελέγχου του σε αυτή τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Περισσότερο από το 80% των διελεύσεων πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες ακολούθησε τη διαδρομή του Ομάν (έναν εγκεκριμένο από τον ΟΗΕ ναυτιλιακό δίαυλο στον οποίο το Ιράν αντιτίθεται σθεναρά), σύμφωνα με την εταιρεία Kpler, η οποία παρακολουθεί την πορεία πλοίων χρησιμοποιώντας συστήματα εντοπισμού (transponders) και δορυφορικά δεδομένα.
Το Ιράν, όπως αναφέρει το CNN, διακηρύσσοντας ότι τα Στενά τελούν υπό τον έλεγχό του, έχει επιτεθεί σε δεκάδες πλοία που επιχείρησαν να διαπλεύσουν τη θαλάσσια οδό περνώντας από τη βόρεια ακτή του Ομάν. Παρά τον κίνδυνο, τα περισσότερα πλοία επέλεξαν πρόσφατα να αγνοήσουν τις απαιτήσεις του Ιράν και να διασχίσουν τα Στενά, βασιζόμενα στην υπόσχεση προστασίας από τις ναυτικές δυνάμεις των ΗΠΑ.
«Όλα δείχνουν όλο και περισσότερο ότι το Ιράν έχει χάσει, τουλάχιστον εν μέρει, τον έλεγχο των Στενών», δήλωσε ο Homayoun Falakshahi, επικεφαλής ανάλυσης για το αργό πετρέλαιο στην Kpler.
Μετατόπιση του ελέγχου
Η κατάσταση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα που επικρατούσε πριν από έναν μήνα, όταν η Kpler δεν κατέγραφε ουσιαστικά καμία ναυτιλιακή κίνηση μέσω της διαδρομής του Ομάν.
Η απότομη μείωση της κίνησης στη διαδρομή που προτείνει το Ιράν απέτρεψε τελικά την κυβέρνηση από την επιβολών τελών διέλευσης στα πλοία που περνούν από τα Στενό, όπως είχει ανακοινώσει την άνοιξη.
Η λήξη, αυτή την εβδομάδα, του Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επιτρέπει θεωρητικά στο Ιράν να αρχίσει και πάλι την επιβολή τελών. Ωστόσο, σύμφωνα με την Kpler, δεν φαίνεται ότι η χώρα έχει καταφέρει να το πράξει.
«Το αίτημα του Ιράν για είσπραξη τελών είναι κάτι που οι περισσότεροι παράγοντες της Μέσης Ανατολής δεν επιθυμούν και δεν έχουν πράξει», δήλωσε ο Ντάν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners. «Επομένως, η διαδρομή μέσω Ομάν είναι αναμφίβολα η πιο λογική επιλογή».
Το Κουβέιτ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ναυλώσει δεξαμενόπλοια τύπου VLCC (Very Large Crude Carriers) – τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου – για να εξέλθουν από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ και στη συνέχεια να μεταφορτώσουν το πετρέλαιο σε δεξαμενόπλοια των πελατών τους εκτός της ζώνης κινδύνου, στον Κόλπο του Ομάν, σύμφωνα με τον Άντι Λίποου, πρόεδρο της Lipow Oil Associates.
Για να αποφύγουν τις επιθέσεις του Ιράν, έχουν απενεργοποιήσει τους αναμεταδότες τους, συχνά για εβδομάδες ολόκληρες. Αυτή η λεγόμενη «σκοτεινή» κίνηση φαίνεται να έχει διαφύγει και από ορισμένες υπηρεσίες παρακολούθησης δεδομένων, όπως η Kpler. Αν και ορισμένα πλοία μπορούν να εντοπιστούν μέσω δορυφόρου, η παρακολούθησή τους με παραδοσιακά μέσα είναι πιο δύσκολη.
Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, διαθέτοντας σημαντική στρατιωτική δύναμη στην περιοχή, παρακολουθούν όλα τα πλοία που διέρχονται από τα Στενό και έχουν καταγράψει σημαντικά υψηλότερους αριθμούς μεταφοράς πετρελαίου σε σχέση με ό,τι υποδείκνυαν προηγουμένως οι περισσότερες παραδοσιακές εκτιμήσεις.
Ο Υπουργός Ενέργειας, Κρις Ράιτ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα, όπως αναφέρει το CCN, ότι ο συνδυασμένος όγκος πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά και αυτού που μεταφέρεται μέσω εναλλακτικών διαδρομών γύρω από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό ανήλθε σε περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά τη διάρκεια της εβδομάδας – μέγεθος πολύ πιο κοντά στον μέσο όρο των 20 εκατομμυρίων βαρελιών που ίσχυε πριν από τον πόλεμο.
Σύγχυση
Αυτό ώθησε τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να δηλώσει τη Δευτέρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν «τον πλήρη έλεγχο των Στενών» – έναν αμφισβητήσιμο ισχυρισμό που έχει επαναλάβει συχνά κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις του Ιράν και τα επίπεδα ροής πετρελαίου, που παραμένουν πολύ χαμηλότερα από τα προπολεμικά μεγέθη, υποδηλώνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ελέγχουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Αλλά ούτε και το Ιράν.
«Αν στόχος τους είναι να έχουν τον “έλεγχο”, τότε θα έλεγα ότι δεν τον είχαν ποτέ πλήρως εξαρχής», δήλωσε ο Πίκερινγκ. «Φαίνεται πως επιδιώκουν την αποτροπή, προκειμένου να επιβεβαιωθεί ότι ασκούν έλεγχο. Πιστεύω ότι εξακολουθούν να ασκούν αποτροπή».
Ωστόσο, εάν τα δεξαμενόπλοια μεταφέρουν πράγματι μέσω των Στενών τις ποσότητες πετρελαίου που ισχυρίζονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, τότε η ικανότητα αποτροπής και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχουν αποδυναμωθεί σε σύγκριση με την κατάσταση πριν από έναν ή δύο μήνες.
Την κατάσταση περιπλέκει το γεγονός ότι το Ομάν και το Ιράν διεξάγουν συνομιλίες για την αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά – χωρίς τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών – γεγονός που προκαλεί τη δυσαρέσκεια του Τραμπ.
Δεν είναι σαφές πώς αυτές οι συζητήσεις θα επηρεάσουν τη διακίνηση πετρελαίου ή τον έλεγχό της θαλάσσιας οδού. «Θα αντιμετώπιζα όλες αυτές τις πληροφορίες και τους τίτλους ειδήσεων με επιφύλαξη», δήλωσε ο Λίποου. «Είναι όμως δίκαιο να πούμε ότι το Ιράν έχει χάσει εν μέρει τον έλεγχο του πορθμού».
