Υπάρχουν ιστορικές αλλαγές που χρειάζονται χρόνια, επαναστάσεις, κυβερνήσεις και γενιές ολόκληρες για να εφαρμοστούν. Και υπάρχει και αυτό που έκανε η Σουηδία στις 3 Σεπτεμβρίου 1967.
Στις 04:50 τα οχήματα που κυκλοφορούσαν στους δρόμους σταμάτησαν. Οι οδηγοί περίμεναν, μετακινήθηκαν προσεκτικά από την αριστερή στη δεξιά πλευρά και σταμάτησαν πάλι.
Στις 05:00 ακριβώς δόθηκε το σύνθημα.
Η Σουηδία είχε αλλάξει πλευρά κυκλοφορίας!
Η επιχείρηση ονομάστηκε Dagen H – «Ημέρα Η», από τη σουηδική λέξη Högertrafik, δηλαδή κυκλοφορία στα δεξιά.
Μια ολόκληρη χώρα άλλαξε συνήθεια
Η αλλαγή δεν αποφασίστηκε ξαφνικά. Η Σουηδία είχε ένα παράδοξο: οδηγούσε στην αριστερή πλευρά, παρότι οι γειτονικές Νορβηγία, Φινλανδία και Δανία οδηγούσαν δεξιά. Επιπλέον, μεγάλο μέρος των αυτοκινήτων που κυκλοφορούσαν στη χώρα είχε ήδη το τιμόνι αριστερά.
Για να γίνει η μετάβαση χρειάστηκε τεράστια προετοιμασία: αλλαγές σε πινακίδες και διαγραμμίσεις, σηματοδότες, στάσεις λεωφορείων, κόμβους και δρόμους, εκπαίδευση οδηγών και μια τεράστια ενημερωτική εκστρατεία.
Τη νύχτα της μεγάλης αλλαγής είχε επιβληθεί γενικό απαγορευτικό κυκλοφορίας από τη 01:00 έως τις 06:00, με εξαιρέσεις για λεωφορεία, ταξί, οχήματα έκτακτης ανάγκης και ειδικά αδειοδοτημένα οχήματα. (Statens Museer)
Και συνέβη κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό.
Η καταστροφή που πολλοί φοβούνταν δεν ήρθε. Αντίθετα, σύμφωνα με το σουηδικό κρατικό μουσείο μεταφορών, το 1967 καταγράφηκαν 236 λιγότεροι νεκροί από τροχαία σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι, φοβισμένοι από τη νέα πραγματικότητα, οι Σουηδοί οδηγούσαν πολύ πιο προσεκτικά. (Statens Museer)
Και ποιοι εξακολουθούν να οδηγούν… «ανάποδα» από εμάς;
Φυσικά, δεν οδηγούν πραγματικά ανάποδα. Απλώς κινούνται στην αριστερή πλευρά του δρόμου, ενώ στην Ελλάδα και στο μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης οδηγούμε δεξιά.
Σήμερα περίπου το 35% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε χώρες ή περιοχές όπου η κυκλοφορία γίνεται αριστερά. (World Population Review)
Μεταξύ των σημαντικότερων είναι:
Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ιαπωνία, Ινδία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Νότια Αφρική, Κύπρος, Μάλτα, Πακιστάν, Μπανγκλαντές, Σρι Λάνκα, Ταϊλάνδη, Μαλαισία, Σιγκαπούρη, Ινδονησία, Κένυα, Τανζανία, Ουγκάντα, Ζάμπια, Ζιμπάμπουε, Μποτσουάνα, Μαυρίκιος και αρκετά νησιωτικά κράτη της Καραϊβικής και του Ειρηνικού.
Η εξήγηση για πολλές από αυτές είναι μία λέξη: Βρετανία. Η αριστερή κυκλοφορία εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και παρέμεινε ακόμη και μετά την ανεξαρτησία των αποικιών. (HISTORY TV Denmark)
Υπάρχουν όμως σημαντικές εξαιρέσεις, με χαρακτηριστικότερη την Ιαπωνία, η οποία δεν υπήρξε βρετανική αποικία.
Γιατί όμως οι Βρετανοί οδηγούν αριστερά;
Η ιστορία αρχίζει αιώνες πριν εμφανιστεί το αυτοκίνητο.
Μία από τις επικρατέστερες ιστορικές εξηγήσεις μάς γυρίζει στην εποχή των αλόγων και των σπαθιών. Οι περισσότεροι άνθρωποι ήταν –όπως και σήμερα– δεξιόχειρες. Ένας έφιππος που κινούνταν αριστερά είχε το δεξί του χέρι προς την πλευρά εκείνου που ερχόταν απέναντι, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιήσει ευκολότερα το όπλο του.
Παράλληλα, το σπαθί συνήθως κρεμόταν αριστερά και ο αναβάτης ανέβαινε στο άλογο από την αριστερή πλευρά. (worldstandards.eu)
Στη Βρετανία η συνήθεια μετατράπηκε σταδιακά σε κανόνα. Ήδη από τον 18ο αιώνα εφαρμόστηκε κανόνας «keep left» στη Γέφυρα του Λονδίνου, ενώ ο Highway Act του 1835 καθιέρωσε την αριστερή κυκλοφορία ευρύτερα στη χώρα και η βρετανική αυτοκρατορία εξήγαγε το σύστημα σε μεγάλο μέρος του κόσμου. (Motoring Research)
Αντίθετα, η Γαλλία ακολούθησε τη δεξιά πλευρά και το σύστημα αυτό εξαπλώθηκε στην ηπειρωτική Ευρώπη. Στις ΗΠΑ επικράτησε επίσης η δεξιά κυκλοφορία, ενώ η μαζική παραγωγή του Ford Model T με το τιμόνι αριστερά βοήθησε να παγιωθεί το αμερικανικό μοντέλο. (HISTORY TV Denmark)
Γιατί λοιπόν οι Βρετανοί δεν αλλάζουν σήμερα;
Επειδή πλέον δεν υπάρχει σοβαρός πρακτικός λόγος που να δικαιολογεί το τεράστιο κόστος και το ρίσκο.
Δεν θα έπρεπε να αλλάξουν μόνο τα αυτοκίνητα.
Θα έπρεπε να αλλάξει ουσιαστικά ολόκληρο το οδικό σύστημα: διασταυρώσεις, αυτοκινητόδρομοι, είσοδοι και έξοδοι, κυκλικοί κόμβοι, σηματοδότες, λεωφορεία και πόρτες επιβίβασης, στάσεις, διόδια, χώροι στάθμευσης, πινακίδες και διαγραμμίσεις.
Και φυσικά θα έπρεπε να προσαρμοστούν δεκάδες εκατομμύρια οδηγοί σε έναν καινούργιο αυτοματισμό οδήγησης.
Μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο υπήρχαν στο τέλος του 2025 42,3 εκατομμύρια αδειοδοτημένα οχήματα. (GOV.UK)
Μπορεί να μεταφερθεί το τιμόνι ενός αυτοκινήτου από δεξιά αριστερά;
Τεχνικά, σε ορισμένα αυτοκίνητα ναι.
Οικονομικά και πρακτικά όμως συχνά δεν αξίζει.
Δεν είναι υπόθεση «ξεβιδώνω το τιμόνι και το βάζω απέναντι». Χρειάζεται, ανάλογα με το μοντέλο, αλλαγή ή τροποποίηση της κολόνας και του μηχανισμού διεύθυνσης, του ταμπλό, των πεντάλ και των συνδέσεών τους, καλωδιώσεων, αερόσακων, υαλοκαθαριστήρων, προβολέων και πολλών ηλεκτρονικών συστημάτων.
Στα σύγχρονα αυτοκίνητα υπάρχουν επιπλέον κάμερες, αισθητήρες, ADAS, ηλεκτρονικά συστήματα υποβοήθησης και πολύπλοκα δίκτυα ασφαλείας.
Το σύστημα πέδησης δεν «μεταφέρεται» ολόκληρο από τη μία πλευρά στην άλλη –τα φρένα παραμένουν στους τέσσερις τροχούς– αλλά πρέπει να αλλάξει η θέση και η σύνδεση του πεντάλ και, ανάλογα με την αρχιτεκτονική του αυτοκινήτου, εξαρτήματα της υδραυλικής ή ηλεκτρονικής ενεργοποίησης.
Σε ένα σύγχρονο όχημα μια σωστή και πιστοποιημένη μετατροπή μπορεί να κοστίσει αρκετές χιλιάδες ευρώ και σε δύσκολες περιπτώσεις πολύ περισσότερο. Για πολλά αυτοκίνητα θα ήταν οικονομικά λογικότερο να αντικατασταθούν παρά να μετασκευαστούν.
Πόσα δεξιοτίμονα οχήματα υπάρχουν στον κόσμο;
Εδώ χρειάζεται προσοχή: δεν υπάρχει αξιόπιστη ενιαία παγκόσμια απογραφή που να καταγράφει πόσα οχήματα έχουν το τιμόνι δεξιά.
Το μέγεθος όμως είναι τεράστιο.
Μόνο η Ινδία είχε ήδη περίπου 354 εκατομμύρια καταγεγραμμένα μηχανοκίνητα οχήματα το 2022, αν και η μεγάλη πλειονότητα είναι δίκυκλα και όχι αυτοκίνητα. Η επίσημη ινδική βάση Vahan καταγράφει σήμερα εκατοντάδες εκατομμύρια οχήματα. (morth.gov.in)
Προσθέστε το Ηνωμένο Βασίλειο με 42,3 εκατ. οχήματα, την Ιαπωνία με έναν από τους μεγαλύτερους στόλους αυτοκινήτων στον κόσμο, αλλά και Αυστραλία, Ινδονησία, Ταϊλάνδη, Μαλαισία, Νότια Αφρική και δεκάδες μικρότερες χώρες.
Επομένως μιλάμε για εκατοντάδες εκατομμύρια οχήματα που κυκλοφορούν σε συστήματα αριστερής κυκλοφορίας. Δεν είναι όμως επιστημονικά σωστό να βαφτίσουμε όλα αυτά τα οχήματα «δεξιοτίμονα», αφού υπάρχουν εξαιρέσεις και διαφορετικές κατηγορίες οχημάτων.
Και πόσο θα κόστιζε να αλλάξουν όλοι;
Δεν υπάρχει σοβαρή παγκόσμια μελέτη που να δίνει ένα αξιόπιστο τελικό ποσό – και οποιοσδήποτε αριθμός θα ήταν σε μεγάλο βαθμό θεωρητικός.
Ακόμη όμως και ένα απλοϊκό σενάριο δείχνει το μέγεθος του προβλήματος.
Εάν υποθέταμε, καθαρά ενδεικτικά, ότι έπρεπε να μετασκευαστούν 300 εκατομμύρια αυτοκίνητα με μέσο κόστος μόλις 5.000 ευρώ το καθένα, ο λογαριασμός θα έφθανε:
300.000.000 × 5.000 ευρώ = 1,5 τρισεκατομμύριο ευρώ.
Και αυτό χωρίς ούτε ένα ευρώ για δρόμους, γέφυρες, κόμβους, λεωφορεία, σηματοδότες, πινακίδες, εκπαίδευση οδηγών και δημόσιες υποδομές.
Γι’ αυτό και μια μαζική μετατροπή των σημερινών αυτοκινήτων δεν θα ήταν η λογική λύση. Αν κάποια μεγάλη χώρα αποφάσιζε ποτέ να αλλάξει πλευρά, πιθανότερο θα ήταν να δημιουργήσει μια πολυετή μεταβατική περίοδο και να αφήσει τον στόλο να ανανεωθεί σταδιακά με καινούργια αυτοκίνητα κατάλληλης διάταξης.
Η Σουηδία απέδειξε το 1967 ότι μια χώρα μπορεί πράγματι να αλλάξει πλευρά.
Αλλά το έκανε σε μια εποχή με πολύ λιγότερα αυτοκίνητα, πολύ απλούστερα οχήματα και πολύ λιγότερο περίπλοκες οδικές υποδομές.
Και κάπως έτσι εξηγείται γιατί οι Βρετανοί, όταν περνούν τη Μάγχη, βλέπουν τους υπόλοιπους Ευρωπαίους να οδηγούμε από την «άλλη» πλευρά – κι εμείς εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι εκείνοι οδηγούν ανάποδα.
Για τους Βρετανούς, βέβαια, ανάποδα οδηγούμε εμείς
