Σε μια Ευρώπη όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι απειλές κατά κρίσιμων υποδομών ενισχύουν το αίσθημα ανασφάλειας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί εκ νέου τους πολίτες να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο μιας σοβαρής κρίσης, ακόμη και ένοπλης σύγκρουσης. Στο επίκεντρο των νέων οδηγιών βρίσκεται η δυνατότητα κάθε νοικοκυριού να καλύπτει μόνο του τις βασικές του ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες, αλλά και η εκπαίδευση των παιδιών ήδη από το νηπιαγωγείο.
«Οι κρίσεις μάς έχουν διδάξει ένα σκληρό μάθημα: πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το χειρότερο, ακόμη και για μια ένοπλη σύγκρουση εδώ, στην Ευρώπη», προειδοποίησε η αρμόδια Επίτροπος Χάτζα Λαμπίμπ, παρουσιάζοντας τις νέες πρωτοβουλίες την Τρίτη 3 Νοεμβρίου, στο 9ο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας στις Βρυξέλλες.
Η σύσταση για αυτονομία 72 ωρών είχε διατυπωθεί ήδη τον Μάρτιο του 2025. Το νέο στοιχείο είναι ότι η Κομισιόν εξειδικεύει πλέον τις συστάσεις της, παρέχοντας στις εθνικές αρχές πρακτικές οδηγίες για την προετοιμασία του πληθυσμού, με έμφαση στην εκπαίδευση, στην προστασία των ατόμων με αναπηρία και στην ενημέρωση για πιθανούς κινδύνους.
«Μαθαίνουμε από τον πόλεμο στην Ουκρανία»
Η Λαμπίμπ υπογράμμισε ότι οι πυρκαγιές στην Πορτογαλία το 2017, η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξαν ριζικά την ευρωπαϊκή Πολιτική Προστασία. Όπως ανέφερε, η ΕΕ έχει αποστείλει σχεδόν 160.000 τόνους βοήθειας στην Ουκρανία και έχει μεταφέρει περισσότερους από 5.400 ασθενείς σε ευρωπαϊκά νοσοκομεία.
«Δεν περιοριζόμαστε μόνο στο να βοηθάμε την Ουκρανία. Μαθαίνουμε επίσης από αυτήν», τόνισε, αναφερόμενη στη διατήρηση κρίσιμων υπηρεσιών ακόμη και υπό εχθρικά πυρά. Τα διδάγματα αυτά, πρόσθεσε, πρέπει να ενσωματωθούν στα ευρωπαϊκά σχέδια έκτακτης ανάγκης, επισημαίνοντας ότι ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας ενεργοποιήθηκε περισσότερες από 60 φορές το 2025.
Τέσσερις άξονες για την προετοιμασία των πολιτών
Από την προετοιμασία ενός σακιδίου με είδη πρώτης ανάγκης μέχρι τη γνώση του τρόπου αντίδρασης σε περίπτωση καταστροφής, οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες επικεντρώνονται σε πρακτικά μέτρα που θα επιτρέψουν στους πολίτες να προστατεύσουν τον εαυτό τους και τους άλλους.
Οι οδηγίες καλύπτουν τέσσερις βασικούς τομείς:
- Αυτονομία για 72 ώρες: Οι πολίτες θα πρέπει να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας έκτακτης ανάγκης, μέχρι να κινητοποιηθούν οι δημόσιες υπηρεσίες βοήθειας, διαθέτοντας βασικά εφόδια και σακίδια έκτακτης ανάγκης.
- Εκπαίδευση για την αντιμετώπιση κρίσεων: Ενσωμάτωση της ετοιμότητας στα προγράμματα προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και κατάρτιση των εκπαιδευτικών, ώστε τα παιδιά να αποκτούν σχετικές δεξιότητες μέσα από δραστηριότητες προσαρμοσμένες στην ηλικία τους, χωρίς να προκαλείται φόβος ή άγχος.
- Προετοιμασία χωρίς αποκλεισμούς: Τα μέτρα ετοιμότητας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, διασφαλίζοντας την προσβασιμότητα και τη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό αντιμετώπισης κρίσεων.
- Ενημέρωση για κινδύνους και απειλές: Παροχή καθοδήγησης στις αρμόδιες αρχές ώστε να επικοινωνούν αποτελεσματικότερα τους κινδύνους και τις απειλές, διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες λαμβάνουν έγκαιρη, προσβάσιμη και αξιόπιστη ενημέρωση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι οδηγίες δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, αλλά επιδιώκουν την καλλιέργεια μιας κοινής ευρωπαϊκής κουλτούρας ετοιμότητας.
Ευρωπαϊκή Ημέρα Ετοιμότητας και ενίσχυση της Πολιτικής Προστασίας
Η Επιτροπή προτείνει επίσης την καθιέρωση Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας στις 23 Οκτωβρίου, αρχής γενομένης από το 2027, ημερομηνία που συμπίπτει με την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας το 2001.
Παράλληλα, έχει υιοθετήσει σύσταση για την αδιάλειπτη λειτουργία των εθνικών σημείων επαφής της Πολιτικής Προστασίας, ακόμη και σε συνθήκες σοβαρής κρίσης, μέσω σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας και τακτικών δοκιμών ετοιμότητας.
Από τις ευρωπαϊκές συστάσεις στην πράξη
Ήδη από τον Μάρτιο του 2025, όπως είχε γράψει η HuffPost, η Κομισιόν είχε παρουσιάσει στρατηγική 30 δράσεων, καλώντας τους Ευρωπαίους να διατηρούν αποθέματα για τουλάχιστον τρεις ημέρες, απέναντι σε απειλές από φυσικές καταστροφές μέχρι κυβερνοεπιθέσεις και ένοπλες συγκρούσεις.
Το Βέλγιο έχει ήδη προχωρήσει στην εφαρμογή αντίστοιχων συστάσεων. Τον Απρίλιο του 2026, όπως είχε επίσης αναφέρει η HuffPost, ξεκίνησε τετραετή εκστρατεία ενημέρωσης, καλώντας τα νοικοκυριά να προετοιμάσουν κιτ έκτακτης ανάγκης με νερό, τρόφιμα, φάρμακα και άλλα απαραίτητα εφόδια.
Με τις νέες οδηγίες, η Κομισιόν επιχειρεί να μετατρέψει τις γενικές συστάσεις σε συγκεκριμένες πρακτικές προετοιμασίας, επεκτείνοντας την ετοιμότητα από τα νοικοκυριά μέχρι τις σχολικές αίθουσες.
