«Μια μεγάλη, τολμηρή, όμορφη ιδέα». Έτσι είχε χαρακτηρίσει τον Σεπτέμβριο η Κομισιόν την πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» (associate membership) της ΕΕ. Η εξαγγελία τότε είχε αιφνιδιάσει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Έξι εβδομάδες αργότερα, καθώς αρχίζει σήμερα, 29 Οκτωβρίου, στο Μόντρεαλ η ιστορική, όπως λένε, διήμερη σύνοδος ΕΕ–Καναδά, ο όρος σύμφωνα με πληροφορίες έχει αφαιρεθεί από το σχέδιο της κοινής δήλωσης που αναμένεται να υιοθετηθεί αύριο.
Για του λόγου το αληθές, στη σημερινή επίσημη ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν υπάρχει πουθενά ο όρος «συνδεδεμένο μέλος». Η 21η σύνοδος ΕΕ–Καναδά χαρακτηρίζεται όμως «σημαντικό ορόσημο» που θα ανοίξει τον δρόμο για «μια ακόμη ευρύτερη και βαθύτερη πολιτική εταιρική σχέση». Αυτό που αναμένεται να εγκαινιαστεί είναι η «Συμμαχία για το Μέλλον», «ένα πλαίσιο κοινής ευημερίας και οικονομικής ασφάλειας», με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για στενότερες οικονομικές σχέσεις, επαφές μεταξύ των πολιτών και κοινή παρουσία στη διεθνή σκηνή.
Η παρουσία της ΕΕ στο Μόντρεαλ δείχνει και το βάρος που δίνεται στη σύνοδο. Μαζί με τη φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα βρίσκονται η Κάγια Κάλας και ακόμη εννέα μέλη του Κολεγίου των Επιτρόπων, από την άμυνα και το εμπόριο μέχρι την ψηφιακή πολιτική, τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και την ενέργεια.
Η φον ντερ Λάιεν πάντως δεν εγκαταλείπει τον όρο που η ίδια έβαλε στο τραπέζι. Φτάνοντας στο Μόντρεαλ έγραψε ότι «σπάνια έχω περιμένει τόσο πολύ μια σύνοδο» και επανέλαβε πως η φιλοδοξία είναι να έρθει ο Καναδάς «πιο κοντά μας από ποτέ, ως συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ».
«Έφτασα στο Μόντρεαλ. Σπάνια έχω προσβλέψει με τόσο μεγάλη ανυπομονησία σε μια Σύνοδο Κορυφής.Ένας ωκεανός χωρίζει την Ευρώπη από τον Καναδά. Κι όμως, ποτέ άλλοτε δεν αισθανόμασταν τόσο κοντά.
Έχουμε έναν νέο, φιλόδοξο στόχο: να φέρουμε τον Καναδά πιο κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση από ποτέ, με το καθεστώς του συνδεδεμένου μέλους.
Θέλουμε, παράλληλα, να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο αυτή τη μοναδική εταιρική σχέση. Μέσα από μια Συμμαχία για το Μέλλον, θα ενώσουμε τις δυνάμεις μας για να αντιμετωπίσουμε από κοινού τις προκλήσεις ενός κόσμου στον οποίο οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί εντείνονται. Μόντρεαλ, είμαστε έτοιμοι να γράψουμε ένα νέο κεφάλαιο στην κοινή μας ιστορία» έγραψε η φον ντερ Λάιεν στο Χ.
Κι αυτό ενώ οι 27 είχαν ήδη συμφωνήσει διαφορετική διατύπωση.
Η Γερμανία πίεσε περισσότερο για την αφαίρεση του όρου, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες Γαλλία, Ιταλία και Ελλάδα είχαν επίσης θέσει τις ενστάσεις τους. Το Βερολίνο επέμενε ότι η ιδιότητα δεν υπάρχει στις Συνθήκες και ότι η χρήση της λέξης «μέλος» μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση την ώρα που χώρες όπως η Ουκρανία βρίσκονται σε πραγματική διαδικασία ένταξης.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των κρατών μελών στην ΕΕ αναζητούσαν τρόπο να απομακρυνθούν από την αρχική πρόταση χωρίς να εκθέσουν πολιτικά τη φον ντερ Λάιεν.
Στους Financial Times, Ευρωπαίος αξιωματούχος μίλησε για «αχαρτογράφητη περιοχή» και έδωσε ίσως τον πιο σύντομο ορισμό: «σύνδεση χωρίς προσχώρηση».
Το αναθεωρημένο σχέδιο προβλέπει πλέον ότι μέχρι τη σύνοδο του 2027 θα πρέπει να έχει οριστεί μια «ολοένα στενότερη σύνδεση» του Καναδά με την ΕΕ, χωρίς να φτάνει στην πλήρη ένταξη.
Το περιεχόμενο πάντως προχωρά. Το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έφθασε το 2025 περίπου τα 130 δισ. ευρώ, πάνω από 80% περισσότερο σε σχέση με το 2016, ενώ ΕΕ και Καναδάς αντιπροσωπεύουν μαζί σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Η άμυνα είναι ήδη ένα από τα πιο προχωρημένα πεδία. Ο Καναδάς είναι η μοναδική μη ευρωπαϊκή χώρα που συμμετέχει στο SAFE των 150 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή μέσω κοινών προμηθειών. Στην ενέργεια συζητείται μακροπρόθεσμη μελέτη για εξαγωγές καναδικού LNG προς την Ευρώπη, ενώ στο τραπέζι βρίσκονται επίσης κρίσιμες πρώτες ύλες, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές αγορές και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.
Πίσω από τη βιασύνη υπάρχει βέβαια και η Ουάσιγκτον. Σχεδόν το 70% των καναδικών εξαγωγών εξακολουθεί να κατευθύνεται στις ΗΠΑ και ο Μαρκ Κάρνεϊ αναζητεί περισσότερες επιλογές μετά τη σύγκρουση με την κυβέρνηση Τραμπ. Σύμφωνα με αναλυτές Καναδοί και Ευρωπαίοι θέλουν να «κλειδώσουν» τώρα όσο γίνεται περισσότερα, λίγες ημέρες πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, με την προσοχή του Τραμπ στραμμένη στο εσωτερικό.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει «γελοία» την ιδέα του «συνδεδεμένου μέλους» και έχει προειδοποιήσει με βαρείς δασμούς εάν θεωρήσει ότι η κίνηση στρέφεται κατά των ΗΠΑ.
Ο Κάρνεϊ, από την άλλη, επιμένει ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η ουσία παρά το όνομα. Μόλις την περασμένη εβδομάδα άνοιξε και νέο κεφάλαιο με την Τουρκία, με συνεργασία που φτάνει μέχρι την άμυνα και την ενέργεια.
Στο Μόντρεαλ, λοιπόν, όπως φαίνεται δεν θα εμφανιστεί στην κοινή δήλωση το «συνδεδεμένο μέλος». Η «Συμμαχία για το Μέλλον» όμως είναι ήδη εκεί και η φον ντερ Λάιεν εξακολουθεί να λέει δημόσια το όνομα που οι 27 μόλις έκοψαν.
Το πώς ακριβώς θα διαμορφωθεί αυτή η νέα σχέση μένει να φανεί. Ακόμη περισσότερο, μένει να φανεί πώς θα αντιδράσει ο Ντόναλντ Τραμπ, όταν θα έχουν περάσει οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου και θα επιστρέψει η προσοχή του στην εξωτερική και εμπορική πολιτική. Εκεί ίσως δοκιμαστεί πραγματικά πόσο μακριά μπορούν να προχωρήσουν ΕΕ και Καναδάς χωρίς να προκαλέσουν νέα σύγκρουση με την Ουάσιγκτον.
