«Σοκαριστικές» χαρακτήρισαν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα τις εικόνες από την κηδεία του καταδικασμένου για εγκλήματα πολέμου Ράτκο Μλάντιτς στο Βελιγράδι, προειδοποιώντας ότι τα «στοιχεία επίσημης υποστήριξης» και η παρουσία υψηλόβαθμων Σέρβων αξιωματούχων στην τελετή αντιβαίνουν στις αξίες πάνω στις οποίες στηρίζεται η πορεία της Σερβίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε κοινό μήνυμά τους στο Χ, μία ημέρα μετά την κηδεία, οι δύο πρόεδροι ανέβασαν αισθητά τους τόνους απέναντι στο Βελιγράδι.
«Οι εικόνες από την κηδεία του Ράτκο Μλάντιτς χθες στο Βελιγράδι ήταν σοκαριστικές», ανέφεραν, υπενθυμίζοντας ότι ο Μλάντιτς ήταν καταδικασμένος εγκληματίας πολέμου, υπεύθυνος για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και ότι πέθανε εκτίοντας ισόβια κάθειρξη για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα και άλλα εγκλήματα.
Το ισχυρότερο πολιτικό μήνυμα αφορά, ωστόσο, όσα συνέβησαν στην ίδια την κηδεία.
«Τα στοιχεία επίσημης υποστήριξης και η παρουσία ορισμένων υψηλόβαθμων Σέρβων αξιωματούχων στην κηδεία είναι βαθιά λυπηρά. Καταδεικνύουν αποτυχία αντιμετώπισης ενός σκοτεινού κεφαλαίου της πρόσφατης ευρωπαϊκής ιστορίας και αντιβαίνουν στις αξίες που θεμελιώνουν την πορεία της Σερβίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Οι δύο πρόεδροι κατέληξαν εκφράζοντας τη συμπαράστασή τους σε όλα τα θύματα των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας.
Όπως αναφέρει ο Guardian, παρότι η κηδεία δεν ήταν επισήμως κρατική, έμοιαζε με κρατική τελετή: η σορός του Μλάντιτς είχε μεταφερθεί στη Σερβία με κυβερνητικό αεροσκάφος και το φέρετρο, καλυμμένο με τη σερβική σημαία, μεταφέρθηκε από ένστολους στρατιώτες. Στρατιωτικοί στέκονταν φρουρά δίπλα στο φέρετρο, πάνω στο οποίο είχαν τοποθετηθεί το χαρακτηριστικό στρατιωτικό πηλήκιο και το ξίφος του, ενώ μπροστά εκτίθεντο τα παράσημά του. Κατά την ταφή αποδόθηκαν στρατιωτικές τιμές, μεταξύ άλλων με τριπλό τιμητικό πυροβολισμό.
Στην τελετή παρέστησαν επίσης Σέρβοι υπουργοί και άλλοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, ο γιος του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, Ντανίλο, καθώς και ο Ρώσος πρέσβης στη Σερβία. Ο ίδιος ο Βούτσιτς δεν παρέστη.
Από το «δεν υπήρξαν κρατικές τιμές» στην «επίσημη υποστήριξη»
Η σημερινή διατύπωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε σχέση με τη στάση που είχε κρατήσει μόλις μία ημέρα νωρίτερα η Κομισιόν.
Στη μεσημβρινή ενημέρωση της Δευτέρας, οι εκπρόσωποί της είχαν επιμείνει ότι η κηδεία δεν πραγματοποιήθηκε με κρατικές τιμές, παρά τις ερωτήσεις για την παρουσία στρατιωτικών και υπουργών.
«Είχαμε ακούσει ότι προβλεπόταν κηδεία με κρατικές τιμές και αυτό δεν συμβαίνει», ήταν η απάντηση, με την Επιτροπή να αφήνει παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο επόμενων βημάτων απέναντι στη Σερβία: «Εάν υπάρξουν και ποια θα είναι, θα δούμε».
Όταν δημοσιογράφος επέμεινε, ρωτώντας πώς μπορεί μια τελετή με στρατιωτικούς, υπουργούς και κρατικά σύμβολα να μη θεωρείται κηδεία με κρατικές τιμές, η Κομισιόν απάντησε ότι «εναπόκειται στη Σερβία να αποφασίσει πώς θα πραγματοποιήσει την κηδεία».
Μία ημέρα αργότερα, φον ντερ Λάιεν και Κόστα αποφεύγουν επίσης τον όρο «κρατικές τιμές», μιλούν όμως πλέον ρητά για «στοιχεία επίσημης υποστήριξης».
Τα πυρά Πλένκοβιτς και η κίνηση Κος
Της κοινής παρέμβασης φον ντερ Λάιεν και Κόστα είχε προηγηθεί η σκληρή κριτική του Κροάτη πρωθυπουργού Αντρέι Πλένκοβιτς, ο οποίος κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι αντέδρασαν πολύ αδύναμα.
Ο Πλένκοβιτς χαρακτήρισε «πολύ σοβαρό» το γεγονός ότι η αντίδραση περιορίστηκε σε επίπεδο εκπροσώπου και επέκρινε προσωπικά τη φον ντερ Λάιεν, την Ύπατη Εκπρόσωπο Κάγια Κάλας και τον Κόστα επειδή δεν είχαν τοποθετηθεί οι ίδιοι.
Η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος είχε ήδη ακυρώσει την προγραμματισμένη για αυτή την εβδομάδα επίσκεψή της στη Σερβία, δηλώνοντας ότι η «εξύμνηση» γύρω από τον θάνατο του Μλάντιτς είναι ασύμβατη με τις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομείται η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται επίσης να πραγματοποιήσει το επόμενο διάστημα την καθιερωμένη περιοδεία της στα Δυτικά Βαλκάνια. Το πρόγραμμά της δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ η Κομισιόν διευκρίνισε την Τρίτη, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για πιθανή ακύρωση επίσκεψης στο Βελιγράδι, ότι «δεν έχουμε ανακοινώσει ποτέ κάποια επίσκεψη στη Σερβία».
Και πρόωρες κάλπες
Η νέα ένταση με τις Βρυξέλλες συμπίπτει και με σημαντικές πολιτικές εξελίξεις στη Σερβία. Η κυβέρνηση πρότεινε τη διάλυση της Βουλής, ανοίγοντας τον δρόμο για πρόωρες εκλογές τον Οκτώβριο, αντί για τον Δεκέμβριο του 2027.
Το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα έχει προτείνει τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς για την πρωθυπουργία. Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα σήμαινε αποχώρησή του από την εξουσία, αλλά μετακίνησή του από την προεδρία στην ηγεσία της κυβέρνησης, διατηρώντας τον στο κέντρο της πολιτικής εξουσίας.
Οι κάλπες αναμένεται να αποτελέσουν σημαντική δοκιμασία για τον Βούτσιτς μετά τις μαζικές φοιτητικές και αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις που ξέσπασαν μετά την κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, με 16 νεκρούς, και εξελίχθηκαν σε ευρύτερη διαμαρτυρία για τη διαφθορά, τη διαφάνεια και την έλλειψη λογοδοσίας.
Η πολιτική αναμέτρηση έρχεται ενώ η ενταξιακή πορεία της Σερβίας έχει βαλτώσει τα τελευταία χρόνια. Η Κομισιόν έχει καταγράψει σημαντική επιβράδυνση των μεταρρυθμίσεων, προβλήματα στο κράτος δικαίου και στην ελευθερία της έκφρασης, ενώ ανοιχτά παραμένουν και τα ζητήματα της ευθυγράμμισης με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ ιδίως έναντι της Ρωσίας και της εξομάλυνσης των σχέσεων με το Κόσοβο.
