Τα εντυπωσιακά χρώματα και τα μοτίβα στα φτερά των πεταλούδων μπορεί να είναι πολύ περισσότερα από ένα χαρακτηριστικό της εμφάνισής τους. Νέα έρευνα Βρετανών επιστημόνων δείχνει ότι, σε συνδυασμό με τον τρόπο που πετούν, δημιουργούν μια οπτική σύγχυση που δυσκολεύει τα πουλιά να υπολογίσουν σωστά την ταχύτητα και την κατεύθυνσή τους, σύμφωνα με τον Guardian.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές των πανεπιστημίων του Έξετερ και του Έσεξ και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα σχέδια στα φτερά λειτουργούν κατά την πτήση. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι ρίγες και οι κηλίδες, όταν αλλάζουν θέση και γωνία καθώς τα φτερά ανοιγοκλείνουν, μπορούν να παραπλανήσουν έναν θηρευτή τη στιγμή ακριβώς που ετοιμάζεται να επιτεθεί.
Ο George Hancock από το Centre for Ecology and Conservation του Πανεπιστημίου του Έξετερ στην Κορνουάλη επισημαίνει ότι αρκετές ευρωπαϊκές πεταλούδες δεν διαθέτουν τοξικότητα ή δυσάρεστη γεύση που θα μπορούσε να αποτρέψει τα πουλιά. Παράλληλα, είναι σχετικά εύκολο να εντοπιστούν όταν βρίσκονται σε πτήση. Έτσι, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, χρειάζονται έναν διαφορετικό τρόπο προστασίας.
Το συγκεκριμένο οπτικό φαινόμενο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο θηρευτής υπολογίζει την τελική πορεία της πεταλούδας, με αποτέλεσμα να αστοχεί ή να χτυπά λιγότερο ευάλωτα σημεία των φτερών.
Πώς τα φτερά μπερδεύουν τους θηρευτές
Ο Jolyon Troscianko, επίσης από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ, εξηγεί ότι τα φτερά των πεταλούδων παραμορφώνονται κατά την πτήση. Καθώς ενώνονται στην ανοδική κίνηση και απομακρύνονται στην καθοδική, οι ρίγες αλλάζουν διαρκώς γωνία και κατεύθυνση.
Όταν αυτή η κίνηση συνδυάζεται με τις απρόβλεπτες διαδρομές που ακολουθούν πολλές πεταλούδες, δημιουργούνται παραπλανητικά οπτικά σήματα. Έτσι, ένα πουλί μπορεί είτε να χάσει εντελώς τον στόχο είτε να χτυπήσει ένα λιγότερο κρίσιμο τμήμα του εντόμου, όπως το πίσω μέρος του φτερού ή την ουρά.
Οι ερευνητές παρομοιάζουν τον μηχανισμό με τη γνωστή οπτική ψευδαίσθηση της περιστρεφόμενης ράβδου με τις κόκκινες και λευκές ρίγες, όπου οι γραμμές φαίνεται να κινούνται προς τα πάνω, ενώ στην πραγματικότητα η ράβδος περιστρέφεται απλώς.
Η ιδέα για τον συγκεκριμένο μηχανισμό προέκυψε όταν ο Troscianko χρησιμοποίησε βίντεο αργής κίνησης μιας πεταλούδας που πετούσε προς τα πάνω και το πέρασε από ένα υπολογιστικό μοντέλο που προσομοιώνει την όραση των πουλιών. Το αποτέλεσμα έδειχνε, λανθασμένα, ότι η πεταλούδα κινούνταν προς τα κάτω.
Αρχικά ο ερευνητής θεώρησε ότι μπορεί να υπήρχε σφάλμα στον κώδικα. Όταν όμως απέκλεισε αυτό το ενδεχόμενο, αντιλήφθηκε ότι η αντίστροφη αντίληψη της κίνησης θα μπορούσε να αποτελεί έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο αποπροσανατολισμού των θηρευτών.
Οι πεταλούδες με ουρές που μπερδεύουν περισσότερο τα πουλιά
Η ομάδα μελέτησε εκατοντάδες είδη ευρωπαϊκών πεταλούδων και διαπίστωσε ότι διαφορετικοί χρωματικοί συνδυασμοί και μοτίβα προκαλούν διαφορετικά αποτελέσματα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι πεταλούδες της οικογένειας των Papilionidae, γνωστές ως swallowtails, οι οποίες φαίνεται να αξιοποιούν σε μεγάλο βαθμό τη συγκεκριμένη μορφή οπτικής σύγχυσης.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι συγκεκριμένες πεταλούδες θεωρούνται από ορισμένες εξελικτικές μελέτες σχετικά κοντά στις αρχέγονες μορφές των πεταλούδων. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ο μηχανισμός της οπτικής σύγχυσης να εμφανίστηκε πολύ νωρίς στην εξελικτική ιστορία τους, όταν διαφοροποιήθηκαν από τους νυκτόβιους σκώρους.
Χαρακτηριστικό γνώρισμά τους είναι οι μικρές προεκτάσεις που μοιάζουν με ουρές στα πίσω φτερά. Σύμφωνα με τα μοντέλα των ερευνητών, αυτές ενισχύουν την παραπλανητική κίνηση και μπορούν να μετατοπίσουν την επίθεση ενός πουλιού μακριά από τα πιο ευάλωτα σημεία του σώματος της πεταλούδας.
Το εύρημα φαίνεται να ταιριάζει και με παρατηρήσεις στη φύση: αρκετές swallowtails εντοπίζονται με κατεστραμμένες ουρές ή χαρακτηριστικά σημάδια στα άκρα των φτερών, τα οποία ενδέχεται να αποτελούν απομεινάρια αποτυχημένων επιθέσεων από πουλιά.
Το πείραμα με τους 100 ανθρώπους
Για να μελετήσουν καλύτερα τη συμπεριφορά των μοτίβων κατά την πτήση, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν κάμερα υψηλής ταχύτητας και κατέγραψαν πεταλούδες τη στιγμή που απογειώνονταν.
Παράλληλα, πραγματοποίησαν ένα πείραμα με 100 ανθρώπινους εθελοντές, οι οποίοι ανέλαβαν τον ρόλο των θηρευτών. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να προσπαθήσουν να πιάσουν εικονικές πεταλούδες που κινούνταν σε οθόνη αφής. Η επίδοσή τους έδειξε πόσο δύσκολο μπορεί να είναι να υπολογιστεί σωστά η θέση και η πορεία ενός στόχου όταν συνδυάζονται συγκεκριμένα μοτίβα με την κίνηση των φτερών.
Και οι λευκές πεταλούδες ξεγελούν τους θηρευτές
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα ακόμη εύρημα της μελέτης. Πεταλούδες με κυρίως λευκά φτερά φάνηκε επίσης να έχουν αυξημένες πιθανότητες να αποφεύγουν τις επιθέσεις.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι, λόγω της έντονης αντίθεσης ανάμεσα στο λευκό χρώμα και το περιβάλλον τους, κατά την πτήση μπορεί να δίνουν την εντύπωση ότι κινούνται ταχύτερα από την πραγματική τους ταχύτητα. Αυτό ενδέχεται να προκαλεί λάθος χρονισμό στην επίθεση ενός θηρευτή.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο μηχανισμός που αποκαλύπτει η συγκεκριμένη έρευνα μπορεί να μην περιορίζεται στις πεταλούδες. Παρόμοιες μορφές οπτικής σύγχυσης ενδέχεται να υπάρχουν σε πολλά ακόμη ζώα, από τα κινούμενα φτερά των πουλιών μέχρι τις ουρές σαυρών και ψαριών.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature και ανοίγει ένα νέο πεδίο έρευνας για τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα χρησιμοποιούν την κίνηση και τα οπτικά μοτίβα για να αποφεύγουν τους θηρευτές.
(Με πληροφορίες από Guardian)
