Το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ μπορεί να αντιμετωπιστεί τόσο με αισιοδοξία για την αντιμετώπιση των ενεργειακών αδιεξόδων που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν όσο και ανησυχία για το μέλλον του ΟΠΕΚ.
Το καρτέλ πετρελαίου που στο παρελθόν διήλθε από πληθώρα εμποδίων, από την πετρελαϊκή κρίση του 1973 και του 1979 έως την αποχώρηση των ΗΑΕ έπειτα από 60 χρόνια, βιώνει μία τεράστια κρίση, αδυνατώντας να επιβάλλει πειθαρχία στα μέλη του, κάτι που θα εγκυμονούσε κινδύνους για την ίδια τη συνέχιση της ύπαρξης του οργανισμού, όπως επισημαίνει το Reuters.
Ο πόλεμος στο Ιράν και το κλείσιμο του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος —από όπου περνούσε σχεδόν το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου πριν από τις εχθροπραξίες— έχουν προκαλέσει σημαντική μείωση στην παραγωγή του ΟΠΕΚ. Ως αποτέλεσμα, το επίκεντρο της πετρελαϊκής βιομηχανίας μετατοπίζεται σταδιακά μακριά από τη Μέση Ανατολή.
Το δίλημμα του Ριάντ
Οι δυνατότητες του Ριάντ να ανατρέψει αυτή την κατάσταση είναι περιορισμένες. Παραμένει ασαφές πότε και υπό ποιες συνθήκες θα ανοίξει ξανά το στενό. Παρά τις πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ για επιστροφή στην πρότερη κατάσταση, το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο, γεγονός που προμηνύει μια αβέβαιη και δυσχερή διαδικασία εξομάλυνσης.
Παρά την αβεβαιότητα, ένα πράγμα θεωρείται βέβαιο: οι χώρες της περιοχής (Σαουδική Αραβία, Μπαχρέιν, ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Ιράκ και Ιράν) θα προσπαθήσουν να μεγιστοποιήσουν τις εξαγωγές πετρελαίου τους, προκειμένου να καλύψουν τα τεράστια δημοσιονομικά κενά που δημιούργησε ο πόλεμος.
Το μεγάλο πρόβλημα για τον ΟΠΕΚ μπορεί να εμφανιστεί αμέσως μετά την επαναλειτουργία του Ορμούζ. Οι χώρες του Κόλπου θα βρεθούν αντιμέτωπες με τεράστια δημοσιονομικά κενά μετά από μήνες απωλειών. Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Ιράκ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιράν θα έχουν ισχυρό κίνητρο να αυξήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις εξαγωγές τους προκειμένου να ανακτήσουν τα χαμένα έσοδα.
Παράλληλα, οι μεγάλες ασιατικές οικονομίες, οι οποίες περιόρισαν δραστικά την κατανάλωση και απορρόφησαν μέρος των αποθεμάτων τους κατά τη διάρκεια της κρίσης, αναμένεται να επιστρέψουν στην αγορά για να αναπληρώσουν τα στρατηγικά τους αποθέματα.
Το πρόβλημα είναι ότι η επαναφορά της προσφοράς και της ζήτησης δεν αναμένεται να γίνει με τον ίδιο ρυθμό, όπως επισημαίνει το Reuters.
Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ΟΠΕΚ
Σε προηγούμενες κρίσεις, ο ΟΠΕΚ είχε αποδείξει ότι μπορούσε να λειτουργήσει ως σταθεροποιητικός παράγοντας, αυξάνοντας ή μειώνοντας την παραγωγή για να περιορίσει τις ακραίες διακυμάνσεις στις τιμές.
Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Η παραγωγή του οργανισμού υποχώρησε στα περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, από 31 εκατ. βαρέλια πριν από την έναρξη του πολέμου. Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο του ΟΠΕΚ στην παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου έχει περιοριστεί σε μόλις 22%, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα αποτέλεσε η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον οργανισμό τον Απρίλιο, εξέλιξη που θεωρήθηκε σοβαρό πλήγμα για τη συνοχή του καρτέλ και για την επιρροή της Σαουδικής Αραβίας.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσία –ο σημαντικότερος εταίρος του ΟΠΕΚ+– αδυνατεί να λειτουργήσει ως «παραγωγός τελευταίας καταφυγής», καθώς οι συνεχείς ουκρανικές επιθέσεις έχουν περιορίσει τις εξαγωγικές δυνατότητες της ενεργειακής της βιομηχανίας.
Η μεγαλύτερη ανησυχία για το Ριάντ είναι ότι μετά την επαναλειτουργία του Ορμούζ τα μέλη του ΟΠΕΚ θα αρχίσουν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για μερίδια αγοράς
Χώρες που έχασαν σημαντικά έσοδα κατά τη διάρκεια της κρίσης ενδέχεται να αυξήσουν επιθετικά τις εξαγωγές τους, ασκώντας έντονες πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η Σαουδική Αραβία θα δυσκολευτεί να πείσει τους υπόλοιπους παραγωγούς να περιορίσουν εκ νέου την παραγωγή τους για να στηρίξουν τις τιμές.
Μάλιστα, η ίδια η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Κατά τη διάρκεια του πολέμου κατάφερε να διατηρήσει σημαντικό μέρος των εξαγωγών της μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, εκμεταλλευόμενη την άνοδο των τιμών. Αυτό ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις από χώρες όπως το Ιράκ και το Κουβέιτ, που δεν διέθεταν αντίστοιχες εναλλακτικές οδούς.
Η επόμενη μέρα
Ο ΟΠΕΚ έχει επιβιώσει από πολέμους, εμπάργκο, χρηματοπιστωτικές κρίσεις και καταρρεύσεις τιμών. Ωστόσο, η επόμενη δοκιμασία μπορεί να είναι διαφορετική.
Ένας οργανισμός με μικρότερο μερίδιο αγοράς, εσωτερικές διχόνοιες, αποχωρήσεις μελών και αδυναμία συντονισμού δυσκολεύεται περισσότερο να επιβάλει πειθαρχία στα μέλη του.
Αν μετά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ ξεσπάσει μια μάχη για μερίδια αγοράς και ένας νέος πόλεμος τιμών, είναι άγνωστο εάν ο οργανισμός θα εξακολουθήσει να καθορίζει τους κανόνες της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας, επισπεύοντας το τέλος μίας εποχής.
