Ως «κρίσιμο κατώφλι» για το μέλλον της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας χαρακτηρίζει η τουρκική Προεδρία τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, που θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου. Η οικοδέσποινα χώρα δεν κρύβει τη φιλοδοξία της: να εμφανιστεί όχι απλώς ως χρήσιμος σύμμαχος, αλλά ως κεντρικός παίκτης της νέας ΝΑΤΟϊκής εξίσωσης– από τη Μαύρη Θάλασσα και την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή και, κυρίως, τη γειτονιά μας: το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο, όπου επιχειρεί να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από αναθεωρητικό δόγμα σε τετελεσμένη πραγματικότητα. Αλλωστε φαίνεται πως έχει τη στήριξη της Συμμαχίας.
Φρουρός στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ;
Η Άγκυρα αισθάνεται ότι αυτό το όραμα είναι πιο κοντά από ποτέ, καθώς οι δυτικοί σύμμαχοι αναζητούν έναν ισχυρό φρουρό στη νότια και νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Και σε αυτόν τον ρόλο βλέπουν όλο και περισσότερο την Τουρκία: λόγω γεωγραφίας, στρατού, βάσεων, αμυντικής βιομηχανίας και πρόσβασης σε περιοχές όπου Ευρώπη και ΗΠΑ δυσκολεύονται να κινηθούν μόνες τους.
Σε αυτή τη λογική κινείται και η ανάγνωση της τουρκικής soL Haber, που περιγράφει τη Σύνοδο ως στιγμή κατά την οποία η Τουρκία μπορεί να εμφανιστεί ως «προωθημένη γραμμή, ζώνη ανάσχεσης ή ασπίδα» απέναντι στους κινδύνους από τη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο. Λιβύη, Συρία, ασφάλεια Ανατολικής Μεσογείου, μεταναστευτικές ροές, αμυντικές προμήθειες και επιμερισμός βαρών μπορούν να τεθούν ως νέα πεδία ευθύνης για την Άγκυρα.
Το δημοσίευμα πάει πιο μακριά, υποστηρίζοντας ότι «η στρατιωτική αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ εγκαθίσταται στην Τουρκία». Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσει την ανάληψη της διοίκησης της Συμμαχικής Δύναμης Αντίδρασης την περίοδο 2028-2030, το ραντάρ του Κιουρετσίκ, τη βάση του Ιντσιρλίκ, τη γραμμή των Αδάνων και τις νέες δομές διοίκησης για τη Μαύρη Θάλασσα. Εκεί, σύμφωνα με το soL Haber, βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση: η Δύση κρατά την Τουρκία έξω από την εξίσωση ενέργειας και κυριαρχίας στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί να τη μετατρέψει σε χώρα που θα σηκώνει μεγαλύτερο βάρος στις κρίσεις του ΝΑΤΟ.
Θα μας προστατεύει η Τουρκία;
Η ανάγνωση αυτή δεν περιορίζεται στα τουρκικά μέσα. Σε ανάλυσή του στο Atlantic Council, ο Jason Davidson βλέπει τη Σύνοδο ως ευκαιρία για το ΝΑΤΟ να εμβαθύνει τη δέσμευσή του στη «νότια γειτονιά» — Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική και Σαχέλ. Προτείνει ενισχυμένες δυνατότητες αεράμυνας και anti-drone για τους συμμάχους της νότιας πτέρυγας, επέκταση της επιχείρησης Sea Guardian στη Μεσόγειο και προστασία κρίσιμων υποδομών και σημείων διέλευσης.
Η αναφορά δεν είναι θεωρητική. Στο ίδιο κείμενο γίνεται λόγος για την επίθεση με drones κατά βρετανικής βάσης στην Κύπρο τον Μάρτιο του 2026, στοιχείο που βάζει την Ανατολική Μεσόγειο στον χάρτη των άμεσων απειλών για τη νότια πτέρυγα. Στην ανάλυση, η Τουρκία εμφανίζεται με θετικό πρόσημο: ως η χώρα-οικοδεσπότης που επηρεάζεται περισσότερο από την αστάθεια στον Νότο και ως σύμμαχος που μπορεί να λειτουργήσει ξανά ως «γέφυρα» ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και τη νότια γειτονιά του.
Δεν λέγεται ευθέως ότι η Τουρκία θα «προστατεύσει» την Ελλάδα ή την Κύπρο κάτι τέτοιο θα ήταν πολιτικά αδιανόητο, όταν η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και διατηρεί το casus belli σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της στα 12 ναυτικά μίλια. Υπονοείται όμως κάτι εξίσου σημαντικό: ότι η ασφάλεια της νότιας πτέρυγας, από την αεράμυνα έως τη θαλάσσια ασφάλεια και τις υποδομές, μπορεί να οργανωθεί με την Τουρκία σε κεντρικό ρόλο.
Εκεί βρίσκεται το πρόβλημα για Αθήνα και Λευκωσία. Αν το ΝΑΤΟ αναζητεί έναν ισχυρό περιφερειακό βραχίονα, η Τουρκία είναι ο πρώτος υποψήφιος. Μόνο που είναι η ίδια χώρα που κρατά ανοιχτό το μέτωπο της «Γαλάζιας Πατρίδας», αμφισβητεί ελληνικές και κυπριακές θαλάσσιες ζώνες και επιμένει στη μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δηλαδή, επιχειρεί να εμφανιστεί ως πυλώνας ασφάλειας σε μια περιοχή όπου παραμένει μέρος του προβλήματος.
Ρόλο και στην ενέργεια
Η Τουρκία, όμως, δεν διεκδικεί μόνο ρόλο στρατιωτικής «ασπίδας», αλλά και κόμβου στον ενεργειακό και επιχειρησιακό εφοδιασμό της Συμμαχίας. Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Bloomberg, η Άγκυρα έχει προτείνει την κατασκευή στρατιωτικού αγωγού καυσίμων αξίας 1,2 δισ. δολαρίων, από την Τουρκία προς τη Ρουμανία μέσω Βουλγαρίας, για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Το έργο θα προορίζεται «αποκλειστικά για στρατιωτική χρήση» και εντάσσεται στην προσπάθεια της Συμμαχίας να επεκτείνει το δίκτυο στρατιωτικών αγωγών της.
Η συζήτηση για τον Νότο δεν αφορά μόνο στρατούς, βάσεις και drones. Αφορά και τη θάλασσα, τα σημεία διέλευσης, τις υποδομές, την ενέργεια και την ικανότητα της Συμμαχίας να ανεφοδιάζεται σε περίπτωση κρίσης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, σύμφωνα με τη Daily Sabah, εντάσσει τους «κινδύνους ενεργειακής ασφάλειας» στο ίδιο πακέτο απειλών με τις κυβερνοεπιθέσεις, τον υβριδικό πόλεμο, την τρομοκρατία και την περιφερειακή αστάθεια.
Εδώ πατά και η πιο πολιτική τουρκική ανάγνωση, που το soL Haber συμπυκνώνει στη φράση «αποκλεισμός στην Ανατολική Μεσόγειο, ανάθεση ρόλου στο ΝΑΤΟ». Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρονται τα σχήματα Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου, αλλά και ο διάδρομος IMEC, που στην Άγκυρα διαβάζονται ως ένα δίκτυο ενέργειας και ασφάλειας χωρίς την Τουρκία κάτι που πρέπει να ανατραπεί.
Το «ΝΑΤΟ 3.0», η «επανάσταση» της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και τα συμβόλαια δισεκατομμυρίων που θα υπογραφούν στη Σύνοδο
Το φόντο το έχουν ήδη δώσει οι δηλώσεις Ρούτε και Χέγκσεθ: η αμερικανική συνεισφορά στο μοντέλο δυνάμεων της Συμμαχίας μειώνεται, η Ουάσιγκτον πιέζει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος, και το «ΝΑΤΟ 3.0» μεταφράζεται πλέον σε κάτι πρακτικό: περισσότερα ευρωπαϊκά χρήματα, περισσότερες δυνατότητες, περισσότερη παραγωγή.
Σε ομιλία του ο Ρούτε κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον περιέγραψε το «ΝΑΤΟ 3.0» ως «μια ισχυρότερη Ευρώπη μέσα σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ» και ξεκαθάρισε ότι οι αυξημένοι προϋπολογισμοί δεν αρκούν: τα μέσα που χρειάζεται η Συμμαχία δεν είναι διαθέσιμα «στην κλίμακα ή με την ταχύτητα» που απαιτεί η ασφάλειά της. Γι’ αυτό ζήτησε μια «διατλαντική αμυντική βιομηχανική επανάσταση», προαναγγέλλοντας ότι η Άγκυρα θα φιλοξενήσει την πρώτη ημέρα της Συνόδου μια μεγάλη «ημέρα αμυντικής βιομηχανίας», με υπογραφή συμβολαίων και μνημονίων που θα φτάνουν, όπως είπε, σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Εκεί ακριβώς μπαίνει η Τουρκία. Ο Ρούτε αναφέρθηκε ειδικά στην ASELSAN, λέγοντας ότι οι μηχανικοί της οδηγούν την «αμυντική βιομηχανική επανάσταση» της χώρας, και υπενθύμισε ότι η Τουρκία διαθέτει περίπου 3.000 αμυντικές εταιρείες σε όλη τη ΝΑΤΟϊκή επικράτεια. Δεν εμφανίζεται πια μόνο ως στρατός, γεωγραφία και βάσεις, αλλά ως κομμάτι της παραγωγικής μηχανής που χρειάζεται το ΝΑΤΟ, την ώρα που η Ευρώπη ψάχνει όπλα, πυρομαχικά, drones και αντιαεροπορικά για να σταθεί με λιγότερη αμερικανική στήριξη.
Το ευρωπαϊκό δίλημμα με το SAFE
Αυτό εξηγεί γιατί η Τουρκία επανέρχεται συνεχώς στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα, παρά το βαρύ πολιτικό φορτίο που κουβαλά. Ο Ρούτε άλλωστε το ενθαρρύνει ήδη από τον Μάιο του 2025 επέμενε ότι είναι αδιανόητο η Τουρκία να μην συμπεριλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό.
Το SAFE, το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο για κοινές αμυντικές προμήθειες, συμπυκνώνει αυτή την αμηχανία: Ελλάδα και Κύπρος αντιδρούν στην τουρκική συμμετοχή, ώστε ευρωπαϊκά χρήματα να μη στηρίξουν έμμεσα μια χώρα που αμφισβητεί κράτη-μέλη της ΕΕ. Η Άγκυρα, όμως, κινείται και διμερώς, χτίζοντας συνεργασίες με χώρες και εταιρείες από την Ιταλία και την Ισπανία έως τη Γερμανία και το Βέλγιο. Έτσι προσπαθεί να μη συζητείται μόνο ως αναθεωρητικός παίκτης στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και ως απαραίτητος προμηθευτής για μια Ευρώπη που βιάζεται να επανεξοπλιστεί.
Το διακύβευμα για Αθήνα και Λευκωσία
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Τουρκία έχει επιχειρησιακή αξία για το ΝΑΤΟ, αλλά αν αυτή η αξία θα μετατραπεί σε πολιτική ανοχή απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Γιατί αν το ΝΑΤΟ χρειάζεται την Τουρκία ως ασπίδα, η πρόκληση για την Ελλάδα και την Κύπρο είναι να μη μετατραπεί αυτή η ασπίδα σε άδεια αναθεωρητισμού.
