Πέντε χρόνια μετά το περιβόητο SofaGate, η εικόνα από την Άγκυρα είχε τη δική της ειρωνεία. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, που το 2021 είχε βρεθεί στον καναπέ ενώ ο τότε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ καθόταν δίπλα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εμφανίζεται πλέον να κάθεται άνετα δίπλα στον Τούρκο πρόεδρο. Αν μη τι άλλο, οι μέρες του καναπέ μοιάζουν να έχουν περάσει. Το ερώτημα είναι αν έχει περάσει και η αμηχανία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην Τουρκία.
Η συνάντηση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και της προέδρου της Κομισιόν με τον Τούρκο πρόεδρο πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου η ευρωπαϊκή άμυνα, η βιομηχανική παραγωγή, η Ουκρανία και η νέα κατανομή βαρών εντός της Συμμαχίας βρέθηκαν στο επίκεντρο.
Στο κοινό μήνυμα που ανήρτησαν στο X, οι δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ευχαρίστησαν τον Ερντογάν για τη «θερμή υποδοχή» στην Άγκυρα, χαρακτηρίζοντας την ΕΕ και την Τουρκία «στρατηγικούς εταίρους». Τόνισαν ότι, σε έναν πιο δύσκολο κόσμο, η σχέση αυτή «μετρά περισσότερο από ποτέ», αναγνωρίζοντας τον ρόλο της Τουρκίας στις κρίσεις στη Μέση Ανατολή και στις προσπάθειες για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία. Πρόσθεσαν ότι πρέπει να αξιοποιηθεί η νέα δυναμική για πρόοδο στο Κυπριακό μέσω της διαδικασίας υπό τον ΟΗΕ.
Η ΕΕ και η Τουρκία είναι στρατηγικοί εταίροι και είμαστε αποφασισμένοι να ενισχύσουμε τη σχέση μας.
Σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο δύσκολος, η συνεργασία μας έχει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ.
Η Τουρκία υπήρξε σημαντικός εταίρος στην αντιμετώπιση των κρίσεων στη Μέση Ανατολή και στη στήριξη των προσπαθειών για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία.
Πρέπει επίσης να αξιοποιήσουμε τη νέα δυναμική για την προώθηση μιας λύσης στο Κυπριακό, μέσω της διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Η τουρκική ανάγνωση της συνάντησης ήταν, όπως αναμενόταν, πολύ πιο φιλόδοξη. Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα που επικαλούνται την τουρκική Διεύθυνση Επικοινωνίας, ο Ερντογάν ζήτησε την αναζωογόνηση της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας, την ενεργοποίηση των σχετικών μηχανισμών και την έναρξη των απαραίτητων συναντήσεων. Υπενθύμισε ότι η Τουρκία είναι εδώ και χρόνια υποψήφια προς ένταξη χώρα και μέρος της Τελωνειακής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι έχει μετατραπεί σε σημαντικό παραγωγικό κόμβο για την Ευρώπη. Ζήτησε επίσης να συμπεριληφθεί η χώρα του στους ευρωπαϊκούς σχεδιασμούς για το εμπόριο και τις επενδύσεις, ενώ συνέδεσε ευθέως τον ρόλο της με την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένη συνάντηση, αλλά για συνέχεια της επανακίνησης του διαλόγου υψηλού επιπέδου ΕΕ-Τουρκίας. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, η ύπατη εκπρόσωπος Κάγια Κάλας, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος και ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ είχαν μεταβεί στην Τουρκία για επαφές με τον Χακάν Φιντάν, με τις δύο πλευρές να αναγνωρίζουν τη «στρατηγική αξία» των σχέσεων και να υπογραμμίζουν την ανάγκη ενίσχυσης του διαλόγου σε θέματα ασφάλειας και άμυνας, συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ. Ακολούθησε ο Βάλντις Ντομπρόβσκις, με τον Οικονομικό Διάλογο Υψηλού Επιπέδου στην Κωνσταντινούπολη για την ενίσχυση των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών σχέσεων.
Το πραγματικό πεδίο, ωστόσο, είναι η άμυνα. Ο Ερντογάν το είπε χωρίς περιστροφές στη Σύνοδο: οι περιορισμοί μεταξύ συμμάχων στην αμυντική συνεργασία, ιδίως στην αμυντική βιομηχανία, πρέπει να αρθούν. Προειδοποίησε μάλιστα ότι ο αποκλεισμός συμμάχων που δεν είναι μέλη της ΕΕ από ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες δημιουργεί «τεχνητούς διαχωρισμούς» στην Ευρώπη.
Η φον ντερ Λάιεν, από την πλευρά της, άφησε ανοιχτό παράθυρο. Μιλώντας στο Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας του ΝΑΤΟ, χαρακτήρισε την Τουρκία μία από τις μεγαλύτερες ένοπλες δυνάμεις της Συμμαχίας και υπενθύμισε ότι στο πρόγραμμα SAFE των 150 δισ. ευρώ έως το 35% του κόστους μπορεί να κατευθύνεται εκτός ΕΕ, κάτι που ανοίγει τον δρόμο για συνεργασία με τρίτες χώρες, «για παράδειγμα την Τουρκία».
Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα για Ελλάδα και Κύπρο καθώς η επιμονή των Βρυξελλών σε λύση του Κυπριακού στη βάση της διαδικασίας του ΟΗΕ θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να εκληφθεί ως θετικό στοιχείο, εάν δεν ενείχε τον κίνδυνο μια διευθέτηση ενταγμένη σε μια ευρύτερη ευρωτουρκική αρχιτεκτονική ασφάλειας να μετατραπεί από ευκαιρία λύσης σε μηχανισμό πλήρους αφομοίωσης του νησιού στην τουρκική σφαίρα επιρροής.
Τα μέχρι τώρα δείγματα δεν είναι καθησυχαστικά και την ίδια ώρα ουκ ολίγοι προειδοποιούν ότι όσο η Ευρώπη αναζητά στην Τουρκία αμυντικό εταίρο, τόσο εξανεμίζεται η προσδοκία ότι οι Βρυξέλλες θα ασκήσουν πραγματική πίεση για λύση. Προς αυτό συνηγορεί και το γεγονός ότι αρκετά πλέον κράτη-μέλη βλέπουν την Τουρκία ως «αναπόσπαστο» κομμάτι της ευρωπαϊκής άμυνας. Αλλωστε δεν φαίνεται να αγχώνεται κανείς με την Άγκυρα η οποία διατηρεί στρατεύματα στην Κύπρο και επιμένει δημοσίως στη ρητορική των δύο κρατών.
Την εξάρτηση η Ένωση την έχει ξαναζήσει για παράδειγμα στο μεταναστευτικό. Η Τουρκία έμαθε πολύ καλά ότι η ευρωπαϊκή αγωνία μεταφράζεται σε πολιτικά ανταλλάγματα και σε χρηματοδοτήσεις δισεκατομμυρίων, με την Κομισιόν να αναφέρει ότι από το 2011 η ΕΕ έχει κατευθύνει περίπου 12,4 δισ. ευρώ για τη στήριξη προσφύγων στην Τουρκία. Η Άγκυρα γνωρίζει καλά το ανατολίτικο παζάρι. Ξέρει πότε να εμφανίζεται αναντικατάστατη, πότε να εκβιάζει και πότε να ζητά ανταλλάγματα.
Και η φον ντερ Λάιεν το ξέρει πριν λίγους μήνες είχε προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να βρεθεί υπό την επιρροή της Ρωσίας, της Τουρκίας ή της Κίνας, προκαλώντας τότε την οργή της Άγκυρας και σπασμωδικές διευκρινίσεις από την Κομισιόν.
Σήμερα, μπροστά στις ανάγκες της ευρωπαϊκής άμυνας, ο φόβος εκείνος μοιάζει να έχει χαθεί στη λήθη. Αν όμως η Ένωση μπερδέψει τον ρεαλισμό με την εξάρτηση, μπορεί να επιστρέψει και να στοιχειώσει όχι μόνο τις Βρυξέλλες, αλλά και την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Όσο για τα περίστροφα με τα πυρομαχικά που όπως έγινε γνωστό δώρισε ο Ερντογάν στους ηγέτες που συμμετείχαν στη Σύνοδο ας ελπίσουμε τουλάχιστον ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα τα χρησιμοποιήσουν για να πυροβολήσουν τα ίδια τους τα πόδια.
