Σχεδόν 3.000 περισσότεροι θάνατοι από όσους θα αναμένονταν υπό κανονικές συνθήκες καταγράφηκαν στο Βέλγιο κατά τη διάρκεια των τριών κυμάτων καύσωνα που έπληξαν τη χώρα το φετινό καλοκαίρι.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του βελγικού Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας Sciensano, από τις 18 Ιουνίου έως τις 16 Αυγούστου καταγράφηκαν συνολικά 2.935 επιπλέον θάνατοι, με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα να φθάνει το 22,6%.
Με τον όρο «υπερβάλλουσα θνησιμότητα» εννοείται η διαφορά ανάμεσα στον αριθμό των θανάτων που πράγματι καταγράφηκαν και σε εκείνον που στατιστικά θα αναμενόταν για την ίδια περίοδο. Επομένως, οι 2.935 επιπλέον θάνατοι δεν σημαίνουν ότι σε όλες αυτές τις περιπτώσεις πιστοποιήθηκε ως αιτία θανάτου η ζέστη. Η Sciensano παρακολουθεί τη θνησιμότητα από όλες τις αιτίες και συγκρίνει τους πραγματικούς θανάτους με τα αναμενόμενα επίπεδα.
Ο πρώτος καύσωνας ήταν μακράν ο βαρύτερος
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αύξησης καταγράφηκε κατά το πρώτο και εντονότερο κύμα ζέστης.
Από τις 18 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου, μέσα σε μόλις 16 ημέρες, σημειώθηκαν 2.035 περισσότεροι θάνατοι από τους αναμενόμενους, με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα να εκτοξεύεται στο 48,8%. Πρόκειται για περίπου επτά στους δέκα από τους επιπλέον θανάτους που καταγράφηκαν συνολικά στις τρεις περιόδους καύσωνα.
Η Sciensano χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη περίοδο ως εκείνη με τη μεγαλύτερη υπερβάλλουσα θνησιμότητα που έχει καταγραφεί στο Βέλγιο κατά τη διάρκεια καύσωνα από την έναρξη των σχετικών αναλύσεων, το 2000.
Η Βαλλονία ήταν η περιοχή που επλήγη περισσότερο, με 1.080 επιπλέον θανάτους και υπερβάλλουσα θνησιμότητα 78,2%. Στις Βρυξέλλες καταγράφηκαν 196 επιπλέον θάνατοι (+65,6%), ενώ στη Φλάνδρα 774 (+31,2%).
641 θάνατοι μέσα σε μία ημέρα
Ιδιαίτερα εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία για τις ημέρες κατά τις οποίες κορυφώθηκε ο πρώτος καύσωνας.
Στις 27 Ιουνίου καταγράφηκαν 641 θάνατοι μέσα σε μία ημέρα, αριθμός κατά 146,5% υψηλότερος από τον αναμενόμενο. Μία ημέρα αργότερα, στις 28 Ιουνίου, σημειώθηκαν ακόμη 632 θάνατοι, όταν υπό κανονικές συνθήκες στα τέλη Ιουνίου αναμένονται περίπου 260 θάνατοι ημερησίως στο Βέλγιο.
Η εξαιρετικά υψηλή θνησιμότητα συνέπεσε με μια παρατεταμένη περίοδο έντονης ζέστης. Από τις 18 Ιουνίου οι μέγιστες θερμοκρασίες κινήθηκαν γύρω στους 30 βαθμούς Κελσίου επί δέκα συνεχόμενες ημέρες, ενώ για τρεις ημέρες πλησίασαν τους 35 βαθμούς. Παράλληλα, και οι νυχτερινές θερμοκρασίες παρέμειναν ασυνήθιστα υψηλές, περιορίζοντας τη δυνατότητα του ανθρώπινου οργανισμού να ανακάμψει από τη θερμική καταπόνηση.
Στις συνθήκες αυτές προστέθηκαν και τα υψηλά επίπεδα όζοντος. Η Sciensano επισημαίνει τον συνδυασμό της διάρκειας και της έντασης της ζέστης με την ατμοσφαιρική ρύπανση ως σημαντικούς παράγοντες για τη σοβαρότητα του επεισοδίου.
Ο καύσωνας ανέδειξε παράλληλα τις δυσκολίες προσαρμογής σε ακραία και παρατεταμένη ζέστη μιας χώρας της βορειοδυτικής Ευρώπης, όπου η καθημερινότητα, πολλά κτίρια και οι υποδομές δεν έχουν σχεδιαστεί για συνεχόμενες θερμοκρασίες της τάξης των 30 και 35 βαθμών,δεδομένου ότι η χρήση κλιματισκού είναι περιορισμένη. Η επίσημη καθοδήγηση στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό σε συστάσεις ατομικής προστασίας – ενυδάτωση, αποφυγή της έκθεσης στη ζέστη και φροντίδα των ευάλωτων –, προκαλώντας και πολιτική κριτική. Σοσιαλιστές και Πράσινοι ζήτησαν πιο οργανωμένη προετοιμασία για τους επόμενους καύσωνες, με χώρους δροσιάς και ειδικά σχέδια προστασίας για σχολεία και γηροκομεία.
Ακόμη 900 επιπλέον θάνατοι στους επόμενους δύο καύσωνες
Οι δύο επόμενες περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών είχαν σαφώς μικρότερο, αλλά και πάλι μετρήσιμο, αποτύπωμα στη θνησιμότητα.
Από τις 4 έως τις 17 Ιουλίου καταγράφηκαν 535 επιπλέον θάνατοι, που αντιστοιχούν σε υπερβάλλουσα θνησιμότητα 14,8%.
Ακολούθησε η τρίτη περίοδος, από τις 28 Ιουλίου έως τις 16 Αυγούστου, κατά την οποία σημειώθηκαν άλλοι 365 περισσότεροι θάνατοι από τους αναμενόμενους, με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα να διαμορφώνεται στο 7%.
Η αύξηση δεν περιορίστηκε στους ηλικιωμένους
Οι άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των θανάτων που καταγράφονται κατά τη διάρκεια επεισοδίων ακραίας ζέστης. Ωστόσο, η Sciensano τονίζει ότι η αυξημένη θνησιμότητα δεν περιορίζεται στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Κατά την αρχική ανάλυση του πρώτου καύσωνα, από τις 18 Ιουνίου έως την 1η Ιουλίου, μεταξύ των ηλικιών 15 έως 64 ετών καταγράφηκαν 280 περισσότεροι θάνατοι από τους αναμενόμενους, αριθμός που αντιστοιχούσε σε υπερβάλλουσα θνησιμότητα 61,3%.
Το στοιχείο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης περιόδου ακραίας ζέστης δεν αφορούν αποκλειστικά τους ηλικιωμένους ή τις παραδοσιακά πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Η Sciensano υπογραμμίζει, πάντως, ότι το σύστημα Be–MOMO παρακολουθεί τη θνησιμότητα από όλες τις αιτίες. Δεν επιτρέπει επομένως να καθοριστεί η συγκεκριμένη αιτία κάθε θανάτου ούτε να αποδοθούν και οι 2.935 επιπλέον θάνατοι απευθείας στη ζέστη. Η χρονική σύμπτωση της μεγάλης αύξησης της θνησιμότητας με τις περιόδους καύσωνα αποτυπώνει, ωστόσο, το μέγεθος της υγειονομικής επιβάρυνσης που συνόδευσε τα ακραία θερμικά επεισόδια.
WMO: Ενισχύεται το El Niño – Προειδοποίηση για περισσότερα ακραία φαινόμενα
Τα στοιχεία από το Βέλγιο δημοσιοποιούνται την ίδια ημέρα που ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) απευθύνει νέα προειδοποίηση για τους κινδύνους ακραίων καιρικών φαινομένων τους επόμενους μήνες.
Το El Niño, το οποίο έχει πλέον εδραιωθεί στον τροπικό Ειρηνικό, αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω και να φθάσει σε πολύ ισχυρά επίπεδα, κορυφούμενο προς το τέλος του 2026. Σύμφωνα με τον WMO, η πιθανότητα να διατηρηθεί έως τον Φεβρουάριο του 2027 είναι σχεδόν 100%, ενώ οι επιδράσεις του στο παγκόσμιο κλίμα ενδέχεται να συνεχιστούν και μέσα στο 2027.
Ένα ιδιαίτερα ισχυρό El Niño μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τα πρότυπα θερμοκρασίας και βροχοπτώσεων σε πολλές περιοχές του πλανήτη, αυξάνοντας την πιθανότητα για ακραία ζέστη, ξηρασίες και πλημμύρες. Ο WMO διευκρινίζει, πάντως, ότι οι συνέπειές του δεν είναι ίδιες παντού και εξαρτώνται από την περιοχή και την εποχή.
