Το Βέλγιο μετρά τους νεκρούς του καύσωνα της περασμένης εβδομάδας. Και ο λογαριασμός, έστω προσωρινός, είναι βαρύς. 1.222 επιπλέον θάνατοι μέσα σε δώδεκα ημέρες, από την Πέμπτη 18 Ιουνίου έως τη Δευτέρα 29 Ιουνίου, σύμφωνα με τα στοιχεία του Risk Management Group. Οι αρχές κάνουν λόγο για «υπερβάλλουσα θνησιμότητα» 39% , δηλαδή για 39% περισσότερους θανάτους από όσους θα αναμένονταν κανονικά την ίδια περίοδο. Όπως εξηγεί η Sciensano, ο εθνικός οργανισμός δημόσιας υγείας, υπερβάλλουσα θνησιμότητα υπάρχει όταν στην πράξη πεθαίνουν περισσότεροι άνθρωποι από όσους προβλέπουν τα στατιστικά μοντέλα.
Η υψηλότερη κορύφωση ημερήσιων θανάτων στη χώρα από το πρώτο κύμα του κορωνοϊού
Από τους επιπλέον θανάτους, οι 530 αφορούσαν ανθρώπους 85 ετών και άνω. Σημαντική αύξηση όμως καταγράφηκε και στους κάτω των 65, με 180 επιπλέον θανάτους, ένδειξη ότι το θερμικό κύμα δεν χτύπησε μόνο τους πιο ευάλωτους. Σύμφωνα με το Risk Management Group, πρόκειται για την υψηλότερη κορύφωση ημερήσιων θανάτων στη χώρα από το πρώτο κύμα του κορωνοϊού.
Η κορύφωση σημειώθηκε το Σάββατο 27 Ιουνίου, με 572 θανάτους σε μία μόνο ημέρα, ενώ στις 29 Ιουνίου οι αρχές μετρούσαν ήδη επτά συνεχόμενες ημέρες με στατιστικά σημαντική αύξηση. Τέτοια υπερβάλλουσα θνησιμότητα σε καύσωνα, σημειώνει το Risk Management Group, δεν έχει ξαναϋπάρξει στο Βέλγιο.
Ο ίδιος ο καύσωνας χαρακτηρίζεται από τις αρχές εξαιρετικός: επτά τροπικές ημέρες με θερμοκρασίες πάνω από τους 30 βαθμούς, ενώ οι νύχτες, όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση, ήταν αφύσικα ζεστές. Τα στοιχεία παραμένουν προσωρινά και ενημερώνονται συνεχώς από τη Sciensano· αναλυτικότερη ανακοίνωση αναμένεται στις 8 Ιουλίου.
Οι νύχτες που δεν έλεγαν να δροσίσουν
Όποιος έζησε αυτές τις ημέρες στις Βρυξέλλες ξέρει ότι τα νούμερα λένε τη μισή ιστορία, διότι η άλλη μισή γράφτηκε μέσα στα σπίτια. Σε κτίρια χτισμένα για να κρατούν τη ζέστη τον χειμώνα, όχι για να την αποβάλλουν το καλοκαίρι. Σε δωμάτια που στις 11 το βράδυ έδειχναν ακόμη 29 και 30 βαθμούς, γιατί οι τοίχοι είχαν ρουφήξει τον ήλιο όλης της ημέρας και τον επέστρεφαν με τόκο.
Και η ημέρα εδώ, αυτή την εποχή, δεν τελειώνει ποτέ.Ο ήλιος ανατέλλει γύρω στις 5:30 το πρωί και δύει κατά τις 10 το βράδυ. Δεκαέξι και πλέον ώρες φως, δεκαέξι ώρες που τα κτίρια, η άφαλτος και οι προσόψεις αποθηκεύουν θερμότητα. Όταν επιτέλους νύχτωνε, δεν προλάβαινε να πέσει ουσιαστικά η θερμοκρασία πριν ο ήλιος ξαναβγεί. Στα πάρκα και στις πλατείες, οικογένειες, ηλικιωμένοι και νέοι περίμεναν μέχρι αργά, με την ελπίδα λίγου αέρα, πριν γυρίσουν σε σπίτια που έμοιαζαν με φούρνους.
Για όσους έχουν ελληνικές μνήμες, οι εικόνες αυτές θύμιζαν τις μαύρες ημέρες του Ιουλίου του 1987 στην Ελλάδα, όταν ο καύσωνας θέρισε εκατοντάδες ζωές σε μια Αθήνα χωρίς κλιματιστικά. Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, το ίδιο σενάριο παίχτηκε στην καρδιά της βορειοδυτικής Ευρώπης με τη διαφορά ότι εδώ κανείς δεν περίμενε ποτέ πως θα το χρειαστεί.
Γιατί το Βέλγιο είναι χώρα φτιαγμένη για άλλο κλίμα και το κτιριακό απόθεμα είναι σε μεγάλο βαθμό παλιό, με κατασκευές σχεδιασμένες να συγκρατούν τη θερμότητα. Σε πολλές πολυκατοικίες, κανονισμοί για την ομοιομορφία των προσόψεων και τεχνικοί περιορισμοί κάνουν την τοποθέτηση κλιματιστικού από δύσκολη έως αδύνατη. Ακόμη κι όποιος θέλει να βάλει, σκοντάφτει σε πολεοδομικά ή πρακτικά εμπόδια. Μικρά καταστήματα αγόρασαν φορητά κλιματιστικά και ανεμιστήρες, όσοι πρόλαβαν, σε μια πρόχειρη προσπάθεια να αντέξουν εργαζόμενοι και πελάτες. Λύσεις επιβίωσης, όχι απάντηση σε παρατεταμένο καύσωνα. Στα μέσα μεταφοράς, ο κλιματισμός συχνά έλειπε ή δεν επαρκούσε, και μια διαδρομή λίγων στάσεων γινόταν δοκιμασία για ηλικιωμένους, εγκύους και ανθρώπους με προβλήματα υγείας. Ακόμη και σε κτίρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε αρκετά γραφεία η ψύξη είτε δεν υπήρχε είτε δεν έφτανε για να γίνει η εργασία υποφερτή.
Πέντε φορές πιο πιθανό από τη δεκαετία του ’80
Και δεν πρόκειται για κακή σύμπτωση. Σύμφωνα με το Βασιλικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο του Βελγίου (RMI), για να κηρυχθεί επίσημα καύσωνας απαιτούνται πέντε συνεχόμενες ημέρες με θερμοκρασίες άνω των 25 βαθμών, εκ των οποίων τρεις άνω των 30. Το φετινό κύμα κράτησε 12 ημέρες και κατατάσσεται στα σπανιότερα της βελγικής κλιματικής ιστορίας: από το 1975 έχουν καταγραφεί στο Uccle (περιοχή των Βρυξελλών) μόλις επτά καύσωνες διάρκειας τουλάχιστον 12 συνεχόμενων ημερών – το 1975 (12 ημέρες), το 1976 (17), το 1997 (17), το 2003 (13), το 2006 (16), το 2020 (12) και τώρα το 2026 (12).
Κλιματολόγοι του φλαμανδικού ερευνητικού κέντρου VITO υπολόγισαν την ετήσια πιθανότητα να σημειωθεί στο Βέλγιο καύσωνας τουλάχιστον 12 ημερών, όπως μετέδωσε το πρακτορείο Belga σε δημοσίευμα που αναπαρήγαγαν οι Brussels Times. Στη δεκαετία του 1980, τότε που η Ελλάδα μετρούσε τους δικούς της νεκρούς του Ιουλίου του ’87 η πιθανότητα αυτή ήταν περίπου 3%, δηλαδή ένα τέτοιο κύμα κάθε 30 χρόνια. Σήμερα έχει πενταπλασιαστεί: κατά μέσο όρο, ένα κάθε επτά χρόνια.
«Αν θέλουμε να μειώσουμε τους κινδύνους από τους αυξανόμενους καύσωνες, πρέπει να δράσουμε σε δύο μέτωπα», δήλωσε στο Belga ο Hendrik Wouters του VITO. Το πρώτο μέτωπο είναι η περαιτέρω μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με συνέχιση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σταδιακή απόσυρση των οχημάτων ορυκτών καυσίμων και πιο βιώσιμη βιομηχανία. Το δεύτερο είναι η προσαρμογή στη θέρμανση που θεωρείται πλέον αναπόφευκτη: περισσότερο πράσινο και σκιερά σημεία στις πόλεις, οικοδομικοί κανονισμοί που θα λαμβάνουν υπόψη τις υψηλότερες θερμοκρασίες και αποτελεσματικά σχέδια προστασίας των ευάλωτων πολιτών από τη ζέστη.
«Μηδέν μέτρα»: η πολιτική διάσταση
Σε αυτό το πλαίσιο η κριτική προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν άργησε. Γιατί η επίσημη καθοδήγηση προς τους πολίτες, όσο κρατούσε ο καύσωνας, εξαντλήθηκε ουσιαστικά σε συστάσεις ατομικής προφύλαξης: πιείτε νερό, φορέστε καπέλο, αποφύγετε την έξοδο τις ώρες της μεγάλης ζέστης, προσέχετε τους ευάλωτους. Ο πρόεδρος του γαλλόφωνου Σοσιαλιστικού Κόμματος Paul Magnette, μετά την ανακοίνωση των 1.222 επιπλέον θανάτων, κατηγόρησε την κυβέρνηση για αδράνεια, γράφοντας ότι ελήφθησαν «μηδέν μέτρα» και ότι οι πολίτες αφέθηκαν στην τύχη τους.
«1222 θάνατοι κατά τη διάρκεια του πρόσφατου επεισοδίου καύσωνα, ποσοστό υπερβάλλουσας θνησιμότητας 39%, και… 0 μέτρα που ελήφθησαν από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση!
AdvertisementΗ κλιματική και υγειονομική έκτακτη ανάγκη, με κόστος εκατοντάδες ζωές, δεν κατάφερε να ταρακουνήσει τον λήθαργο των Υπουργών.
Οι πολίτες εγκαταλείφθηκαν κυριολεκτικά στην τύχη τους, οι κυβερνήσεις δεν κατάφεραν να οργανωθούν, και τίποτα δεν φαίνεται στον ορίζοντα για το μέλλον.
Κι όμως υπάρχει επείγουσα ανάγκη· προβλέπονται περισσότεροι καύσωνες. Μιλάμε για ανθρώπινες ζωές» έγραψε στο Χ ο Paul Magnette.
Advertisement
Στην ίδια γραμμή κινήθηκαν οι Πράσινοι της Φλάνδρας. Ο πρόεδρος του Groen, Aimen Horch, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση περιορίστηκε σε συμβουλές του τύπου «πιείτε νερό» και «φροντίστε ο ένας τον άλλον», και ζήτησε έκτακτο σχέδιο για τους επόμενους καύσωνες: δημόσιους χώρους δροσιάς, σημεία κολύμβησης, σχέδιο ψύξης για γηροκομεία και σχολεία.
Ο υπουργός Υγείας Frank Vandenbroucke απάντησε ότι τα νοσοκομεία ήταν έτοιμα και τα γηροκομεία είχαν ενημερωθεί. Παραδέχθηκε ωστόσο πρόβλημα στη λειτουργία του αριθμού έκτακτης ανάγκης 112 το τελευταίο Σαββατοκύριακο του καύσωνα, ζήτησε ισχυρότερα μέτρα από τον υπουργό Εσωτερικών Bernard Quintin και αξιολόγηση της διαχείρισης του θερμικού κύματος από το Risk Management Group.
Από τους 35 στους 18 βαθμούς
Μετά τον καύσωνα ήρθαν καταιγίδες και απότομη πτώση της θερμοκρασίας. Τα πρωινά που ακολούθησαν, το θερμόμετρο έδειχνε γύρω στους 18 βαθμούς και οι μέγιστες δεν ξεπερνούσαν τους 24. Μέσα σε λίγες ημέρες, η χώρα πέρασε από ένα ακραίο θερμικό επεισόδιο σε μια σχεδόν φθινοπωρινή κανονικότητα σαν να μην είχε συμβεί τίποτα.
Μόνο που συνέβη. Οι 1.222 επιπλέον θάνατοι είναι αριθμός προσωρινός και μπορεί να αναθεωρηθεί όταν ολοκληρωθεί η ανάλυση της Sciensano. Το πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα, όμως, δεν χρειάζεται αναθεώρηση, για το Βέλγιο όπως και για μεγάλο μέρος της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης οι καύσωνες έπαψαν να είναι παροδική ενόχληση.
Την ίδια ώρα, η ευρωπαϊκή συζήτηση μετατοπίζεται από τις οδηγίες επιβίωσης στην πραγματική προσαρμογή. Πράσινες πόλεις, περισσότερη σκιά, καλύτερα κτίρια, δημόσιοι χώροι δροσιάς και προστασία των πιο ευάλωτων, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης. Μέχρι όμως αυτά να γίνουν πράξη, το ζήτημα του κλιματισμού, όσον και εάν δεν είναι συμβατό με τα μακροπρόθεσμα σχέδια για το κλίμα, επιστρέφει πιεστικά, ως αναγκαία προστασία μέχρι τα οράματα να γίνουν πράξη δεδομένου ότι η ζέστη έχει ήδη πάψει να είναι ενόχληση και έχει γίνει απειλή για τη ζωή.
