Στη Βουλγαρία έφτασαν το Σαββατοκύριακο τα λείψανα του μεσαιωνικού ηγεμόνα τσάρου Σαμουήλ, έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις μεταξύ Αθήνας και Σόφιας. Η παράδοση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συμφωνίας πολιτιστικής ανταλλαγής, βάσει της οποίας η Βουλγαρία επιστρέφει στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που είχαν μεταφερθεί από ελληνικές μονές στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Σαμουήλ, ηγεμόνας της μεσαιωνικής Βουλγαρίας, συγκρούστηκε επί σειρά ετών με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Πέθανε το 1014 και μέχρι σήμερα αποτελεί σημαντικό σύμβολο της βουλγαρικής ιστορικής και εθνικής ταυτότητας.
Τα λείψανα εντοπίστηκαν το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα και τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.
Η μεταφορά τους στη Σόφια πραγματοποιήθηκε με στρατιωτικές τιμές. Το φέρετρο έφτασε στη βουλγαρική πρωτεύουσα, όπου χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν για να αποτίσουν φόρο τιμής, ενώ η τελετή αποτέλεσε σπάνια στιγμή πολιτικής ενότητας, καθώς εκπρόσωποι διαφορετικών πολιτικών χώρων συμμετείχαν στις εκδηλώσεις.
Ακολούθησε πομπή προς τον ναό της Αγίας Σοφίας, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της βουλγαρικής πρωτεύουσας, όπου τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε μαρμάρινη σαρκοφάγο. Κατά τη διάρκεια της τελετής, ο Πατριάρχης της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Δανιήλ, αναφέρθηκε στην επιστροφή των λειψάνων ως γεγονός ιδιαίτερης ιστορικής και συμβολικής σημασίας.
Η συμφωνία Αθήνας και Σόφιας
Η παράδοση των λειψάνων εντάσσεται σε μια ευρύτερη συμφωνία που ολοκληρώθηκε έπειτα από περισσότερα από δέκα χρόνια διαβουλεύσεων μεταξύ των δύο χωρών. Σύμφωνα με το πλαίσιο της συμφωνίας, η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το σχετικό ανθρωπολογικό υλικό, ενώ η Βουλγαρία επιστρέφει στην Ελλάδα 48 θρησκευτικά κειμήλια που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917 από ελληνικά μοναστήρια.
Τα κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα προέρχονται μεταξύ άλλων από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης στο Παγγαίο, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Στην τελετή που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη παρέστησαν ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Βούλγαρος ομόλογός του Ρούμεν Ράντεφ, πριν από την επίσημη παράδοση των λειψάνων.
Ο Ράντεφ χαρακτήρισε τη συμφωνία έκφραση των ιστορικών δεσμών μεταξύ των δύο λαών, υποστηρίζοντας ότι μια προσωπικότητα που συνδέθηκε με συγκρούσεις στο παρελθόν μπορεί σήμερα να λειτουργήσει ως στοιχείο προσέγγισης και συνεργασίας.
Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε την εξέλιξη με την ευρύτερη συζήτηση για την προστασία και την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους. Αναφέρθηκε, ειδικότερα, στην ελληνική διεκδίκηση για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, υποστηρίζοντας ότι τα ιστορικά μνημεία και κειμήλια δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως λάφυρα πολέμου.
Η συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας δεν περιορίζεται, πάντως, στην τρέχουσα ανταλλαγή. Οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και την επιστροφή και άλλων ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος.
Έτσι, η επιστροφή των λειψάνων του Σαμουήλ, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τον θάνατό του και έξι δεκαετίες μετά την αρχαιολογική τους ανακάλυψη, αποκτά όχι μόνο ιστορική αλλά και διπλωματική διάσταση, καθώς εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια Ελλάδας και Βουλγαρίας να διαχειριστούν ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς μέσα από τη συνεργασία.
