Με το βάρος να μετατοπίζεται σήμερα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εισέρχονται στη δεύτερη και τελευταία ημέρα της άτυπης Συνόδου Κορυφής στη Λευκωσία, επιχειρώντας να ξεκλειδώσουν τη δύσκολη «χρηματοδοτική εξίσωση» του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) 2028–2034 ύψους 1,8 τρισ. ευρώ.
Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια συγκυρία όπου η Ένωση καλείται να χρηματοδοτήσει αυξημένες φιλοδοξίες από την άμυνα και την ενεργειακή μετάβαση έως την ανταγωνιστικότητα, χωρίς όμως σαφή συμφωνία για το πώς θα καλυφθεί το κόστος, με το ζήτημα των «ιδίων πόρων» να επανέρχεται στο επίκεντρο.
Την ίδια ώρα, η πρώτη ημέρα της συνόδου στην Αγία Νάπα άφησε ως βασική πολιτική παρακαταθήκη την απόφαση να περάσει σε πρακτικό επίπεδο η εφαρμογή του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων.
Άρθρο 42.7: από τη συζήτηση στην πράξη
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης αποκάλυψε ότι οι ηγέτες συμφώνησαν να προχωρήσει η εκπόνηση ενός συγκεκριμένου επιχειρησιακού πλαισίου για τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής.
«Αυτό που συμφωνήσαμε είναι να ετοιμαστεί ένα σχέδιο για το πώς θα αντιδρούμε όταν ένα κράτος-μέλος ενεργοποιήσει το Άρθρο 42.7», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η συζήτηση μπήκε για πρώτη φορά σε πρακτικά σενάρια.
Όπως εξήγησε, το ζητούμενο είναι να υπάρξουν σαφείς απαντήσεις:
«Τι θα συμβεί αν ένα κράτος ενεργοποιήσει το άρθρο; Ποια κράτη θα ανταποκριθούν πρώτα; Τι ανάγκες θα έχει;», ώστε να υπάρχει «ένα επιχειρησιακό σχέδιο έτοιμο να τεθεί σε εφαρμογή».
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος υπογράμμισε ότι η ανάγκη ενεργοποίησης της ρήτρας έχει πλέον περάσει στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ατζέντας:
«Εδώ και αρκετό καιρό μιλώ για την ανάγκη να υπάρξει μια ουσιαστική αναβάθμιση και ενεργοποίηση του Άρθρου 42 παράγραφος 7», τονίζοντας ότι πρόκειται για τη διάταξη που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να συνδράμουν όποιο κράτος δεχθεί επίθεση.
Το ΠΔΠ στο επίκεντρο: το δύσκολο παζάρι των «ιδίων πόρων»
Η δεύτερη ημέρα της συνόδου επικεντρώνεται στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, με τους ηγέτες να καλούνται να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ φιλοδοξιών και διαθέσιμων πόρων.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα χαρακτήρισε τη συζήτηση «σημαντικό ορόσημο», επισημαίνοντας ότι «η σημερινή συζήτηση θα καθοδηγήσει τα επόμενα βήματα» και ότι υπάρχει «συλλογική ευθύνη να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του έτους», ώστε ο νέος προϋπολογισμός να τεθεί σε ισχύ το 2028.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η λεγόμενη «οικονομική εξίσωση» του ΠΔΠ: πώς θα χρηματοδοτηθούν οι αυξημένες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι «ίδιοι πόροι», δηλαδή νέες πηγές εσόδων σε ευρωπαϊκό επίπεδο από φόρους ή εισφορές που συνδέονται με την ενιαία αγορά οι οποίες θα μπορούσαν να μειώσουν την ανάγκη για αυξημένες εθνικές συνεισφορές.
Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές συναντούν ισχυρές αντιστάσεις, καθώς αρκετά κράτη-μέλη φοβούνται απώλεια εθνικών εσόδων ή επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα.
Ενέργεια και Μέση Ανατολή: η πρώτη σύγκρουση με την πραγματικότητα
Η ενεργειακή κρίση, στον απόηχο του πολέμου στο Ιράν, ανέδειξε και τις πρώτες σαφείς διαφωνίες μεταξύ των ηγετών.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, αρκετοί έκριναν ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν επαρκούν, ενώ υπογραμμίστηκε και η καθυστέρηση στην παρουσίασή τους, σε μια περίοδο όπου οι επιπτώσεις των υψηλών τιμών ενέργειας είναι ήδη αισθητές.
Ο Αντόνιο Κόστα προειδοποίησε ότι η κρίση έχει «σοβαρές οικονομικές συνέπειες» και ότι η Ένωση οφείλει να στηρίξει «τους πιο ευάλωτους πολίτες και επιχειρήσεις».
Ταυτόχρονα, έθεσε τη στρατηγική κατεύθυνση: επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και ανάπτυξη εγχώριων, καθαρών και προσιτών πηγών ενέργειας ως τον μόνο βιώσιμο δρόμο για τη μείωση των εξαρτήσεων.
«Μία Ευρώπη, Μία Αγορά»: υπογραφή οδικού χάρτη
Στο περιθώριο της συνόδου, ο Νίκος Χριστοδουλίδης υπέγραψε, μαζί με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, τον οδικό χάρτη «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά».
Η πρωτοβουλία στοχεύει στη μείωση των κατακερματισμών της ενιαίας αγοράς και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα έως το 2027. Ο οδικός χάρτης συνιστά ταυτόχρονα πολιτική και επιχειρησιακή δέσμευση, καθώς περιλαμβάνει σαφείς στόχους για νομοθετικές προτάσεις και την έγκρισή τους από τους συννομοθέτες, τριμηνιαία παρακολούθηση της προόδου, ξεκάθαρη κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών, καθώς και τακτική αποτίμηση για πλήρη διαφάνεια.
Όπως τόνισε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, πρόκειται για «ένα σημείο καμπής» για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, υπογραμμίζοντας ότι η υλοποίησή του αποτελεί στρατηγική αναγκαιότητα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της μακροπρόθεσμης ευημερίας της Ένωσης.
Από την πλευρά της, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα σημείωσε ότι ο οδικός χάρτης «αντανακλά μια πιο ισχυρή, πιο ανταγωνιστική και πιο ανθεκτική Ευρώπη», τονίζοντας ότι ενισχύει την ικανότητα της Ένωσης να αντέχει σε κρίσεις και προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα σε πολίτες και επιχειρήσεις.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι τα μέτρα που περιλαμβάνονται «θα ενισχύσουν την οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης, θα στηρίξουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό και θα ενδυναμώσουν τη βιομηχανική ανθεκτικότητα», χαρακτηρίζοντας την υλοποίηση του σχεδίου «απόλυτη προτεραιότητα» για την Επιτροπή.
Ενίσχυση σχέσεων με τη Μέση Ανατολή: στο τραπέζι στρατηγικές συνεργασίες με περιφερειακούς ηγέτες
Μετά την πρωινή συνεδρίαση για το ΠΔΠ να ακολουθείται από συνέντευξη Τύπου των ηγετών. Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με περιφερειακούς εταίρους από Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο, Συρία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, με τη γεωπολιτική διάσταση να παραμένει ισχυρή.
Σε ό,τι αφορά τη συνάντηση με τους περιφερειακούς ηγέτες, ο Νίκος Χριστοδουλίδης τόνισε ότι στόχος είναι η ουσιαστική αναβάθμιση των σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη γειτονιά της.
Όπως ανέφερε, η παρουσία ηγετών από Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο, Συρία και του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου αποτυπώνει την ανάγκη για πιο στενή συνεργασία, υπογραμμίζοντας ότι «πρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερα για να ενισχύσουμε τη συνεργασία μας με τις χώρες της περιοχής και να την αναβαθμίσουμε σε στρατηγικό επίπεδο».
Στο πλαίσιο αυτό, έκανε αναφορά σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, όπως η προοπτική πιο στενών συμφωνιών με χώρες της περιοχής και μια σταδιακή προσέγγιση με τη Συρία, σημειώνοντας ότι η ΕΕ θα πρέπει να κινηθεί «βήμα-βήμα», συνδέοντας την πρόοδο με συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ενώ επεσήμανε ότι η ευρωπαϊκή εμπλοκή είναι καθοριστική, καθώς «δεν μπορεί να υπάρξει αποκλιμάκωση χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Παρότι δεν αναμένονται επίσημα συμπεράσματα λόγω του άτυπου χαρακτήρα της συνόδου, η συζήτηση για το ΠΔΠ και το Άρθρο 42.7 αποτυπώνει τη βασική πρόκληση για την ΕΕ: να μετατρέψει τις πολιτικές της φιλοδοξίες σε πραγματικές δυνατότητες και να βρει τους πόρους για να τις στηρίξει.
