Τον Σεπτέμβριο του 2025, ένα αεροσκάφος που μετέφερε την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχασε το σήμα GPS του καθώς πλησίαζε το αεροδρόμιο της Φιλιππούπολης. Μέσα σε ώρες, οι Βρυξέλλες είχαν όνομα για τον υπαίτιο: τη Ρωσία. Η Κομισιόν υπογράμμιζε τότε την επείγουσα ανάγκη η Ευρώπη να επενδύσει περισσότερο στην άμυνα και στην ετοιμότητά της. Η υβριδική απειλή είχε αποκτήσει πολιτική διάσταση πριν προλάβει να κρυώσει η μηχανή του αεροπλάνου.
Τον Ιούνιο του 2026, αεροσκάφη που μετέφεραν υπουργούς Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τη Λευκωσία δέχθηκαν παρεμβολές από το παράνομο αεροδρόμιο της Τύμπου, δίπλα τους πέταξαν και τουρκικά F-16. Η αφορμή ήταν η άτυπη σύνοδος των υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό την Κυπριακή Προεδρία.
Αυτή τη φορά, η πιο ενδιαφέρουσα είδηση δεν ήταν ούτε η Ουκρανία, ούτε η ευρωπαϊκή άμυνα, ούτε καν οι νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Ήταν η σιωπή που ακολούθησε.
Κατά την προσέλευση των υπουργών, κανείς δεν ρώτησε για τις παρεμβολές. Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε, κανείς δεν έθεσε το θέμα. Η Κάγια Κάλας προτίμησε να αστειευτεί για το πλούσιο κυπριακό δείπνο της προηγούμενης βραδιάς. Ο Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε στη σημασία του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπενθυμίζοντας τη συλλογική άμυνα την ώρα ακριβώς που κανείς δεν ήθελε να μιλήσει για το επεισόδιο. Το ζήτημα των παρεμβολών και της παρουσίας των τουρκικών F-16 παρέμεινε εκτός δημόσιας συζήτησης.
Η αντίθεση με την περίπτωση της φον ντερ Λάιεν είναι οξεία. Εκεί, μια παρεμβολή GPS έγινε σύμβολο υβριδικού πολέμου μέσα σε λίγες ώρες. Εδώ, η παρενόχληση κρατικών αεροσκαφών που μετέφεραν Ευρωπαίους υπουργούς συνάντησε αξιοσημείωτη αυτοσυγκράτηση. Δύσκολα μπορεί να αποφύγει κανείς την εντύπωση ότι η διαφορά δεν εξηγείται μόνο από τη φύση του συμβάντος αλλά και από την ταυτότητα του πιθανού υπαιτίου.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε χαρακτηρίσει την Τουρκία «κομβικό εταίρο» με τον οποίο «τα συμφέροντα της ΕΕ συγκλίνουν» παρότι η Άγκυρα προωθεί τη «Γαλάζια Πατρίδα», δόγμα που αμφισβητεί ευθέως δικαιώματα δύο κρατών-μελών της Ένωσης. Και την ίδια εβδομάδα με την παρενόχληση στη Λευκωσία, η Πρόεδρος της παρουσίαζε το εικοστό πρώτο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, επικαλούμενη, μεταξύ άλλων, παραβιάσεις του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου από ρωσικά drones πάνω από τη Βαλτική.
Η αντίφαση ακολουθεί ένα μοτίβο, μια στάση που επαναλαμβάνεται σταθερά. Η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται στο στόχαστρο των ευρωπαϊκών εκθέσεων για το κράτος δικαίου, τις σχέσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεωρεί ουσιαστικά παγωμένη την ενταξιακή της πορεία. Κι όμως, η ΕΕ την αξιολογεί σήμερα με διαφορετικά κριτήρια από εκείνα που κυριαρχούσαν πριν από λίγα χρόνια.
Ο λόγος είναι απλός. Η Τουρκία δεν είναι πλέον μόνο ένα δύσκολο κεφάλαιο της διεύρυνσης. Είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος στρατός του ΝΑΤΟ, σημαντικός ενεργειακός κόμβος και μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αμυντικές βιομηχανίες στον κόσμο, με εξαγωγές που προσεγγίζουν τα 10 δισ. δολάρια. Σε λίγες εβδομάδες θα φιλοξενήσει και τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Τουρκία μετατοπίζεται από τις αξίες προς τη γεωπολιτική.
Ας το πούμε ωμά. Η Τουρκία κατέχει έδαφος κράτους-μέλους της Ένωσης. Απειλεί καθημερινά την Ελλάδα, παραβιάζει την ΑΟΖ της Κύπρου και διεκδικεί τα ενεργειακά της κοιτάσματα, προωθώντας μια αναθεωρητική ατζέντα που πλέον δεν κρύβεται. Δεν μπορεί να συνεχίζει ανενόχλητη αυτή την αποσταθεροποιητική πολιτική, και όσο η ΕΕ της επιδεικνύει ανοχή, τροφοδοτεί την προκλητικότητά της. Κάθε πρόκληση που δεν έχει κόστος ανοίγει τον δρόμο για την επόμενη. Κι όταν η διπλωματία σωπαίνει, τα πράγματα κρίνονται στο πεδίο. Εκεί που απογειώνονται F-16 και πυκνώνουν οι παρεμβολές, ένα ατύχημα μπορεί εύκολα να συμβεί.
Οι εταίροι μας στην Ένωση ανησυχούν και δικαίως για την ανατολική πτέρυγα της συμμαχίας, για τις αναθεωρητικές διαθέσεις της Μόσχας και για κάθε σπιθαμή εδάφους που θα μπορούσε να αμφισβητηθεί στον Βορρά. Καλό θα ήταν να επιδείξουν την ίδια ανησυχία και νοτιότερα. Γιατί ό,τι καταγγέλλουν ως ρωσικό αναθεωρητισμό στη Βαλτική, το ανέχονται ως τουρκική «ασφάλεια» στο Αιγαίο. Η ίδια λογική της ισχύος· απλώς αλλάζει γεωγραφικό πλάτος, και μαζί της αλλάζει, ως δια μαγείας, και η ευρωπαϊκή ευαισθησία.
Ίσως, βέβαια, αυτό να μην είναι αμέλεια αλλά βόλεμα. Μια Ελλάδα ήσυχη, υποχωρητική, φινλανδοποιημένη απέναντι στην Άγκυρα, που δεν εγείρει ζητήματα και δεν χαλάει ισορροπίες, θα απάλλασσε πολλούς από έναν ενοχλητικό πονοκέφαλο. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ησυχία αξίζει το τίμημά της.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε μόνιμο αδιέξοδο. Όσες προσεγγίσεις δοκιμάστηκαν τα τελευταία χρόνια, ο διάλογος, η θετική ατζέντα, τα «ήρεμα νερά» υποτίθεται ότι θα έλυναν το πρόβλημα με την Τουρκία ή τουλάχιστον θα τη συγκρατούσαν. Συνέβη το αντίστροφο. Η Άγκυρα ανέβασε τον πήχη των διεκδικήσεών της και με τη «Γαλάζια Πατρίδα» δεν διαπραγματεύεται πλέον θαλάσσιες ζώνες. Διεκδικεί ρόλο περιφερειακού ηγεμόνα.
Απέναντι σε αυτό, η ελληνική πλευρά συχνά επέλεξε την αδράνεια, κρύβοντας τη δυσχερή πραγματικότητα πίσω από την ελπίδα ότι κάποτε θα υπάρξει μια λύση από τις Βρυξέλλες ή από κάποιο διεθνές δικαστήριο. Μέχρι στιγμής, τίποτε δεν δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση.
Είναι αλήθεια ότι η κριτική από μόνη της έχει κουράσει. Αλήθεια είναι επίσης ότι δεν σε σέβονται για τα δίκαιά σου αλλά για το γεωπολιτικό βάρος που φέρεις. Αξιοπιστία δεν διεκδικείς με δηλώσεις και επικλήσεις στο διεθνές δίκαιο. Την αποκτάς όταν γίνεσαι κι εσύ παίκτης.
Η ευθύνη, άλλωστε, δεν είναι μόνο των Βρυξελλών. Είναι και της Αθήνας, που υπερβολικά συχνά διάλεξε τον ρόλο του καλού, υπάκουου παιδιού. Γιατί όταν επιλέγεις να μη μιλάς για τον εαυτό σου, κάποιος άλλος θα μιλήσει στη θέση σου.
Σε όσους ακούσουν εδώ έναν υπαινιγμό πολεμοκαπηλείας, αξίζει η διάκριση που κάνει ο Άγγελος Συρίγος: ο πόλεμος επιδιώκει την επικράτηση μέσω της ένοπλης σύγκρουσης. Η αποτροπή είναι ακριβώς η στρατηγική που αποτρέπει αυτή τη σύγκρουση. Έχει έρθει η ώρα η Ελλάδα να υψώσει τη φωνή της.
