Με εμφανή την αίσθηση ανακούφισης μετά από μήνες θεσμικού αδιεξόδου, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται στην Αγία Νάπα στη Λευκωσία για την άτυπη σύνοδο κορυφής, επιχειρώντας να μετατρέψουν το πρόσφατο «ξεμπλοκάρισμα» για την Ουκρανία σε πολιτική κατεύθυνση για τα επόμενα κρίσιμα μέτωπα. Η συμφωνία για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ και το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας δίνει τον τόνο της πρώτης ημέρας, την ώρα που ανοίγει η δύσκολη συζήτηση για την ενέργεια, το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF – ΠΔΠ) 2028–2034, αλλά και για την αμοιβαία αμυντική συνδρομή των κρατών μελών.
Η σύνοδος αποκτά ιδιαίτερη συμβολική σημασία, καθώς η Κύπρος φιλοξενεί για πρώτη φορά Ευρωπαϊκό Συμβούλιο από την ένταξή της στην ΕΕ το 2004. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, καλωσορίζοντας τους ηγέτες, χαρακτήρισε τη χώρα «το τελευταίο κράτος μέλος της ΕΕ υπό κατοχή», δίνοντας εξαρχής γεωπολιτικό τόνο στις εργασίες.
Συνολικά 24 ηγέτες συμμετέχουν στη σύνοδο, με την παρουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι να ενισχύει το πολιτικό βάρος των συζητήσεων. Απόντες είναι ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, ο Σλοβένος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Γκόλομπ και ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ.
Ανάσα από το πακέτο για την Ουκρανία
Η τριμερής συνάντηση Κόστα–φον ντερ Λάιεν–Ζελένσκι πριν την έναρξη της συνόδου είχε σαφώς πανηγυρικό χαρακτήρα, με τους τρεις ηγέτες να χαιρετίζουν την ενεργοποίηση του δανείου των 90 δισ. ευρώ και την υιοθέτηση του νέου πακέτου κυρώσεων.
«Υποσχεθήκαμε, παραδώσαμε, υλοποιούμε», ανέφερε ο Αντόνιο Κόστα, υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ κινείται ταυτόχρονα σε δύο άξονες: ενίσχυση της Ουκρανίας και αύξηση της πίεσης προς τη Ρωσία.
Από την πλευρά της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προσδιόρισε τον τρόπο υλοποίησης του πακέτου, σημειώνοντας ότι το ένα τρίτο θα κατευθυνθεί σε δημοσιονομική στήριξη και τα δύο τρίτα στην άμυνα.
«Η πρώτη δόση μπορεί να εκταμιευθεί ήδη εντός του τριμήνου», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «το πρώτο πακέτο θα αφορά drones – drones από την Ουκρανία για την Ουκρανία».
Παράλληλα ο Κόστα κάλεσε για άνοιγμα των ενταξιακών διαπραγματευτικών κεφαλαίων της Ουκρανίας «χωρίς καθυστέρηση», αν και η όποια επίσπευση διαδικασιών για την ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας εξακολουθεί να προκαλεί επιφυλάξεις σε αρκετά κράτη-μέλη.
Ζελένσκι: Δεν είναι απλά γη, αλλά η ιστορία μας
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προσερχόμενος στη Σύνοδο, έδωσε πολιτικό βάθος στη συζήτηση για τον πόλεμο, απορρίπτοντας τα σενάρια εδαφικών παραχωρήσεων. «Δεν πρόκειται μόνο για γη, αλλά για την ιστορία μας… μιλάμε για ανθρώπους, για τα παιδιά τους, για τα σπίτια τους», τόνισε.
Μέση Ανατολή και ενέργεια: η διπλή πίεση
Το δείπνο εργασίας επικεντρώνεται στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις του στην ευρωπαϊκή οικονομία. «Δεν μπορούμε να επιτύχουμε αποκλιμάκωση στο Ιράν χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», υπογράμμισε νωρίτερα ο Νίκος Χριστοδουλίδης.
Η ενεργειακή διάσταση βρίσκεται στο επίκεντρο, με τους ηγέτες να εξετάζουν τις προτάσεις της Επιτροπής τόσο για άμεσα μέτρα όσο και για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική.
«Για να πετύχουμε την ενεργειακή αυτονομία χρειάζεται να πετύχουμε τον στόχο της Ενεργειακής Ένωσης», ανέφερε, τονίζοντας ότι η συζήτηση κινείται σε δύο επίπεδα: τη διαχείριση του κόστους και τη στρατηγική απεξάρτηση.
Άρθρο 42.7: από ρήτρα σε επιχειρησιακό σχέδιο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, με την κυπριακή πλευρά να πιέζει για έναν οδικό χάρτη που θα ορίζει τους τρόπους και τις συνθήκες της εφαρμογής του.
«Αυτό που χρειαζόμαστε και αυτό που θα συζητήσουμε σήμερα είναι να δώσουμε υπόσταση στο Άρθρο 42.7… να έχουμε ένα επιχειρησιακό σχέδιο», δήλωσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης.
Όπως εξήγησε, το κρίσιμο ερώτημα είναι πρακτικό: «Τι γίνεται όταν ένα κράτος ενεργοποιήσει το συγκεκριμένο Άρθρο; Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η περιοχή, ποια κράτη μπορούν να βοηθήσουν άμεσα και τι είδους βοήθεια χρειάζεται».
«Έχουμε ένα συγκεκριμένο σχεδιασμό που θα παρουσιάσουμε και θα καθορίσει έναν επιχειρησιακό χάρτη», πρόσθεσε, υπενθυμίζοντας ότι η διάταξη ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά από τη Γαλλία το 2016 μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι.
ΠΔΠ: το δύσκολο παζάρι για τη χρηματοδότηση της ΕΕ
Την Παρασκευή, η συζήτηση μεταφέρεται στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF – ΠΔΠ), με τον Αντόνιο Κόστα να δίνει το στίγμα της διαπραγμάτευσης.
«Πρέπει να έχουμε μια ανοιχτή συζήτηση για το πώς θα αντιστοιχίσουμε τις φιλοδοξίες μας με το κατάλληλο επίπεδο χρηματοδότησης», ανέφερε, δίνοντας έμφαση στους νέους ιδίους πόρους.
Οι «ίδιοι πόροι» ευρωπαϊκές πηγές εσόδων που δεν προέρχονται άμεσα από τις εθνικές συνεισφορές θεωρούνται κρίσιμοι για την επίτευξη συμφωνίας, καθώς τα κράτη-μέλη εμφανίζονται απρόθυμα να αυξήσουν τις εισφορές τους.
Η συζήτηση αυτή αναμένεται να τροφοδοτήσει το επόμενο «διαπραγματευτικό πλαίσιο» (negotiating box), που θα αποτελέσει τη βάση των τελικών διαπραγματεύσεων.
Άνοιγμα προς τη γειτονιά: Μεσόγειος και Κόλπος
Οι εργασίες της Παρασκευής ολοκληρώνονται με γεύμα εργασίας με περιφερειακούς εταίρους Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο, Συρία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).
Όπως σημείωσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, πρόκειται για «μία πολύ σημαντική σύνοδο» που αποσκοπεί όχι μόνο στην ανταλλαγή απόψεων, αλλά και στην αναβάθμιση των σχέσεων σε στρατηγικό επίπεδο, ιδιαίτερα μετά την ανακοίνωση του «Πακέτου για τη Μεσόγειο».
Στο γεύμα εργασίας θα συμμετάσχουν ηγέτες και ανώτατοι εκπρόσωποι από την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τον Λίβανο, τη Συρία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), σε μια προσπάθεια εμβάθυνσης του διαλόγου με τους βασικούς εταίρους της περιοχής.
Όλες οι χώρες αναμένεται να εκπροσωπηθούν σε ανώτατο επίπεδο, με εξαίρεση την Ιορδανία, η οποία θα εκπροσωπηθεί από τον διάδοχο του θρόνου.
Χωρίς συμπεράσματα, αλλά με πολιτικό βάρος
Παρά τον άτυπο χαρακτήρα της συνόδου, που δεν προβλέπει υιοθέτηση συμπερασμάτων, οι εργασίες της Αγίας Νάπας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ως προς τη χάραξη πολιτικής κατεύθυνσης.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις που θα ακολουθήσουν μετά το πέρας της συνόδου από τον Αντόνιο Κόστα, την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Νίκο Χριστοδουλίδη, καθώς θα αποτυπώσουν το κατά πόσο η πρόσφατη «ανακούφιση» μπορεί να μετατραπεί σε σταθερή στρατηγική γραμμή για την Ένωση.
