Η Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατέθεσε νέα συμβιβαστική πρόταση (negotiating box) για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης, της περιόδου 2028–2034, προτείνοντας τη μείωσή του κατά 8%, στα 1,83 τρισ. ευρώ, από σχεδόν 2 τρισ. ευρώ που είχε εισηγηθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόκειται για περικοπή περίπου 160 δισ. ευρώ, με το μεγαλύτερο «ψαλίδι» να πέφτει στην ανταγωνιστικότητα και την εξωτερική δράση της ΕΕ.
Η νέα πρόταση, που παρουσιάζεται σήμερα, Σάββατο 10 Οκτωβρίου, προχωρά σημαντικά πέρα από εκείνη της Κυπριακής Προεδρίας του Ιουνίου, η οποία είχε περιοριστεί σε περικοπή μόλις 2%. Σε σταθερές τιμές 2025, ο προτεινόμενος προϋπολογισμός μειώνεται πλέον στα 1,622 τρισ. ευρώ, έναντι 1,730 τρισ. ευρώ της κυπριακής πρότασης, δηλαδή επιπλέον μείωση 6,2%, που αντιστοιχεί σε περίπου 108 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους και πολιτικά σημαντικότερους φακέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς θα καθορίσει πού θα κατευθυνθούν σχεδόν 1,83 τρισ. ευρώ ευρωπαϊκών πόρων την περίοδο 2028–2034: από τις επιδοτήσεις στους αγρότες και τα έργα στις περιφέρειες έως την άμυνα, την τεχνητή νοημοσύνη, την έρευνα, τη φύλαξη των συνόρων και τη στήριξη της Ουκρανίας.
Η πρόταση έρχεται μόλις τέσσερις ημέρες μετά την προειδοποίηση της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά των μεγάλων περικοπών. «Γνωρίζω τη δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση στα κράτη-μέλη, αλλά θα ήθελα να προειδοποιήσω κατά των μεγάλων περικοπών», δήλωσε στις 6 Οκτωβρίου, τονίζοντας ότι θα μπορούσαν να πληγούν σοβαρά οι κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Από την πλευρά της η Ιρλανδική Προεδρία παρουσιάζει το νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο ως πρόταση για έναν «φιλόδοξο, σύγχρονο και ευέλικτο» ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, υποστηρίζοντας ότι επενδύει σε νέες προτεραιότητες ανταγωνιστικότητας, προστατεύει την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τη Συνοχή και ενισχύει τη στήριξη για την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Σε σημερινή ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, χαρακτηρίζει την παρουσίαση «σημαντική στιγμή στις διαπραγματεύσεις», εκτιμώντας ότι φέρνει την Ένωση πιο κοντά σε έγκαιρη συμφωνία, με απτά οφέλη για τους Ευρωπαίους πολίτες.
Πού πέφτουν οι μεγαλύτερες περικοπές
Η μεγαλύτερη μείωση σε απόλυτα ποσά καταγράφεται στην ανταγωνιστικότητα, την ευημερία και την ασφάλεια, όπου η χρηματοδότηση περιορίζεται από 589,6 δισ. ευρώ της αρχικής πρότασης της Κομισιόν στα 514,4 δισ. ευρώ. Πρόκειται για περικοπή περίπου 75 δισ. ευρώ ή 12,8%, σε τρέχουσες τιμές.
Σημαντικές μειώσεις προβλέπονται και στην εξωτερική δράση (Global Europe), η οποία υποχωρεί από 215,2 δισ. σε 177,7 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά περίπου 37,5 δισ. ευρώ ή 17,4%.
Αντίθετα, ο πρώτος και μεγαλύτερος τομέας, που περιλαμβάνει τη Συνοχή, τη γεωργία, την αλιεία, τη μετανάστευση και την ασφάλεια, περιορίζεται από 1,062 τρισ. σε 1,026 τρισ. ευρώ, δηλαδή κατά 3,4%.
Οι περικοπές επηρεάζουν συγκεκριμένα ευρωπαϊκά προγράμματα. Σύμφωνα με τους αναλυτικούς πίνακες, σε σταθερές τιμές 2025:
- Horizon Europe: Από 154,9 δισ. σε 140 δισ. ευρώ, μείωση 9,6%.
- Connecting Europe Facility: Από 72,3 δισ. σε 61,9 δισ. ευρώ, μείωση 14,4%. Ειδικότερα, τα κονδύλια για τις ενεργειακές διασυνδέσεις μειώνονται από 26,5 δισ. σε 21,25 δισ. ευρώ.
- Erasmus+: Από 36,2 δισ. σε 34,7 δισ. ευρώ, μείωση 4,1%.
- Frontex: Από 10,5 δισ. σε 7,9 δισ. ευρώ, μείωση 25%.
- Europol: Από 2,65 δισ. σε περίπου 2 δισ. ευρώ, μείωση 25%.
- Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας: Από 9,46 δισ. σε 6,15 δισ. ευρώ, μείωση περίπου 35%.
Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, εξαιρουμένου του Ταμείου Καινοτομίας, περιορίζεται από 362,3 δισ. σε 320,4 δισ. ευρώ, ενώ το κονδύλι για την ανθεκτικότητα, την ασφάλεια, την αμυντική βιομηχανία και το διάστημα μειώνεται από 115,7 δισ. σε 100,7 δισ. ευρώ.
Τι προστατεύεται – Η ελληνική διάσταση
Παρά τη συνολική συρρίκνωση, η Ιρλανδική Προεδρία διατηρεί ορισμένες παραχωρήσεις που είχαν ήδη περιληφθεί στο κυπριακό σχέδιο.
Η χρηματοδότηση για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, μαζί με συναφείς παρεμβάσεις για την αλιεία και τις αγροτικές περιοχές, διαμορφώνεται στα 410,1 δισ. ευρώ, έναντι 404,9 δισ. ευρώ της αρχικής πρότασης της Κομισιόν.
Παράλληλα, διατηρείται το ελάχιστο ποσό των 261 δισ. ευρώ για την εισοδηματική στήριξη των αγροτών στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, ενώ για την αλιεία προβλέπονται 3,55 δισ. ευρώ, έναντι 1,78 δισ. ευρώ της αρχικής πρότασης.
Για την Ελλάδα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διατήρηση πρόσθετου πακέτου 5,2 δισ. ευρώ για τις χώρες του Ταμείου Συνοχής, με ανώτατο όριο 1,5 δισ. ευρώ ανά κράτος-μέλος.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης μηχανισμό προστασίας των εθνικών κατανομών, ώστε το μερίδιο κάθε χώρας από συγκεκριμένα κονδύλια να μην υποχωρεί κάτω από το 80% ούτε να υπερβαίνει το 105% του αντίστοιχου μεριδίου της περιόδου 2021–2027.
Οι προβλέψεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, η οποία συμμετέχει στο μέτωπο των 17 «Φίλων της Συνοχής», που ζητούν ισχυρή χρηματοδότηση για περιφέρειες και αγρότες.
Οι «φειδωλοί» οι μάχες και η χρηματοδοτική εξίσωση
Το ιρλανδικό σχέδιο επιχειρεί να γεφυρώσει τις διαφορές ανάμεσα στις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, κυρίως τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Σουηδία, τη Δανία και τη Φινλανδία, που ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό, και στις χώρες της Συνοχής, που επιδιώκουν να διατηρήσουν τις παραδοσιακές χρηματοδοτήσεις.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτή η δύσκολη εξίσωση των εσόδων, καθώς η Κομισιόν προτείνει νέους ίδιους πόρους για τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Στο νέο σχέδιο προβλέπονται επίσης 149,3 δισ. ευρώ για την εξυπηρέτηση και αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU, τα οποία περιορίζουν τα διαθέσιμα περιθώρια για άλλες δαπάνες.
Η πίεση του 2027 και οι εκλογικές αναμετρήσεις
Το νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο θα συζητηθεί στη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να επιδιώκει συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026.
Το χρονοδιάγραμμα αποκτά πρόσθετη σημασία ενόψει των εκλογών του 2027, μεταξύ άλλων στη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία, που μπορούν να δυσκολέψουν τους δημοσιονομικούς συμβιβασμούς. Παρότι όλοι εύχονται ο προϋπολογισμός να εγκριθεί μέχρι τα Χριστούγεννα είναι πολύ πιθανό η διαπραγμάτευση να παραταθεί και η Ελλάδα ενδέχεται να κληθεί να τη διαχειριστεί κατά τη δική της Προεδρία του Συμβουλίου, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Προς το παρόν, πάντως, όλα τα ποσά παραμένουν υπό διαπραγμάτευση. Όπως υπενθυμίζει η Ιρλανδική Προεδρία, «τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί μέχρι να συμφωνηθούν όλα».
