ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ
Χωρίς να καταλήξουν σε συμφωνία για το ύψος του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ολοκλήρωσαν οι ηγέτες των «27» τη συζήτησή τους στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, μεταθέτοντας τις πιο δύσκολες αποφάσεις στην Ιρλανδική Προεδρία, η οποία έλαβε εντολή να προχωρήσει έως τον Οκτώβριο το διαπραγματευτικό πλαίσιο και τις προτάσεις για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού.
Στο τραπέζι βρίσκεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αρχικά προτείνει στα 1,76 τρισ. ευρώ – ή 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ) της Ένωσης και που η Κυπριακή Προεδρία περιόρισε στα περίπου 1,73 τρισ. ευρώ, ήτοι 1,23% του ΑΕΕ. Ακόμη και αυτή η μείωση των περίπου 32,8 δισ. ευρώ δεν στάθηκε ικανή να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των κρατών-μελών.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πραγματοποίησε την πρώτη ουσιαστική πολιτική συζήτηση για το νέο ΠΔΠ, ωστόσο περιορίστηκε, σύμφωνα με τα συμπεράσματα, σε μια «ανταλλαγή απόψεων», αφήνοντας ανοιχτά τόσο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού όσο και το ζήτημα της χρηματοδότησης των ολοένα αυξανόμενων ευρωπαϊκών φιλοδοξιών.
Στα συμπεράσματά τους, οι ηγέτες καλούν την Ιρλανδική Προεδρία να συνεχίσει τις εργασίες πάνω στο διαπραγματευτικό πλαίσιο (negotiating box) και να επανέλθει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2026. Μια τέτοια εξέλιξη θεωρείται κρίσιμη ώστε η απαραίτητη νομοθεσία να εγκριθεί το 2027 και να μην υπάρξει διακοπή στη ροή των ευρωπαϊκών κονδυλίων από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Επίσης η όλη διαδικασία συμπίπτει με εκλογικούς κύκλους σε 9 κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία και η Ελλάδα, γεγονός που δυσκολεύει τις πολιτικές αποφάσεις για τις εθνικές συνεισφορές και την κατανομή των πόρων.
Πίσω από τη σχετικά σύντομη αναφορά των συμπερασμάτων, ωστόσο, κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη πολιτική διαπραγμάτευση.
Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο, οι ηγέτες είχαν μια ευρεία συζήτηση για τον νέο προϋπολογισμό, κατά την οποία διαπιστώθηκε πρόοδος σε αρκετούς επιμέρους φακέλους, όπως τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (NRPP), το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και ο μηχανισμός εξωτερικής δράσης Global Europe.
«Το βασικό ζήτημα που απομένει είναι πλέον η χρηματοδοτική εξίσωση», ανέφερε χαρακτηριστικά ο αξιωματούχος, συνοψίζοντας το κεντρικό δίλημμα των διαπραγματεύσεων.
Με άλλα λόγια, οι κυβερνήσεις καλούνται να αποφασίσουν πώς θα χρηματοδοτηθούν ταυτόχρονα η ευρωπαϊκή άμυνα, η ανταγωνιστικότητα, η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, η διεύρυνση της Ένωσης, η συνοχή, η Κοινή Αγροτική Πολιτική αλλά και η αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU.
Οι Νέοι Ίδιοι Πόροι στο επίκεντρο
Η συζήτηση της Συνόδου ανέδειξε επίσης έναν όρο που αναμένεται να κυριαρχήσει τους επόμενους μήνες στις διαπραγματεύσεις: τους λεγόμενους «Νέους Ίδιους Πόρους».
Πρόκειται ουσιαστικά για έσοδα που εισρέουν απευθείας στον κοινοτικό προϋπολογισμό και δεν προέρχονται από τις εθνικές συνεισφορές των κρατών-μελών. Μεταξύ των ιδεών που εξετάζονται βρίσκονται έσοδα από το σύστημα εμπορίας εκπομπών ρύπων, τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM), καθώς και άλλες ευρωπαϊκές πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη χρηματοδότηση των νέων προτεραιοτήτων της Ένωσης.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαίο αξιωματούχο, υπήρξε ευρεία αναγνώριση ότι οι νέοι ίδιοι πόροι θα αποτελέσουν «πολύ σημαντικό μέρος της χρηματοδοτικής εξίσωσης», ενώ οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παραμένουν η βάση της συζήτησης. Παράλληλα, οι ηγέτες εμφανίστηκαν ανοικτοί να εξετάσουν και πρόσθετες ιδέες που έχει καταθέσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η εντολή προς την Ιρλανδική Προεδρία, σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, είναι να παρουσιάσει μέχρι τον Οκτώβριο ένα «φιλόδοξο και ισορροπημένο πακέτο» για τους νέους ίδιους πόρους, καθώς και αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο.
Η πρώτη μάχη πάνω σε πραγματικούς αριθμούς
Η συζήτηση των ηγετών βασίστηκε στο πρώτο negotiating box με συγκεκριμένα δημοσιονομικά μεγέθη που παρουσίασε η Κυπριακή Προεδρία στις 11 Ιουνίου.
Η συζήτηση επιβεβαίωσε τις βαθιές διαφορές που εξακολουθούν να χωρίζουν τα κράτη-μέλη ως προς τις προτεραιότητες του επόμενου προϋπολογισμού. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, με επικεφαλής τη Γερμανία, την Ολλανδία και την Αυστρία, οι οποίες ζητούν μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία, λιγότερες δαπάνες για γεωργία και συνοχή και περισσότερες για ανταγωνιστικότητα και καινοτομία. Από την άλλη, οι χώρες της Συνοχής επιμένουν ότι η χρηματοδότηση της περιφερειακής ανάπτυξης και της γεωργίας δεν μπορεί να υποχωρήσει προκειμένου να καλυφθούν οι νέες προτεραιότητες της Ένωσης.
Για τις χώρες της Συνοχής, οι περικοπές που πρότεινε η Κυπριακή Προεδρία θεωρούνται ήδη επώδυνες — καθώς, αν και αφήνουν σχεδόν ανέπαφη την Κατηγορία 1 (συνοχή, ΚΑΠ, αλιεία), μεταφέρουν το βάρος στις Κατηγορίες 2 και 3. Αντίθετα, τα φειδωλά κράτη θεωρούν ότι η μείωση απέχει ακόμη σημαντικά από το επίπεδο δημοσιονομικής προσαρμογής που επιδιώκουν.
Τι διακυβεύεται για την Ελλάδα
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που υπερασπίζονται τη διατήρηση ισχυρής χρηματοδότησης για την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, και συμμετείχε στη συνάντηση των «Φίλων της Συνοχής», της ομάδας των 16 κρατών-μελών που ζητούν ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός να συνεχίσει να στηρίζει ισχυρά τη συνοχή, τη γεωργία και τη σύγκλιση των περιφερειών, ακόμη και καθώς η Ένωση καλείται να χρηματοδοτήσει νέες στρατηγικές προτεραιότητες όπως η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα και η μελλοντική διεύρυνση.
Για την Αθήνα, το διακύβευμα δεν είναι μόνο το ύψος του επόμενου προϋπολογισμού αλλά και ο τρόπος κατανομής των πόρων, καθώς η ενίσχυση νέων προτεραιοτήτων θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στα κονδύλια συνοχής και γεωργίας, από τα οποία η χώρα εξακολουθεί να είναι από τους σημαντικούς ωφελημένους.
Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτά δύο από τα πιο πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα της διαπραγμάτευσης: το μέλλον των εκπτώσεων (rebates) που απολαμβάνουν ορισμένοι καθαροί συνεισφορείς του προϋπολογισμού και η πρόταση της Ισπανίας και της Γαλλίας για αναχρηματοδότηση του χρέους του NextGenerationEU, την οποία το Βερολίνο απορρίπτει.
Έτσι, μετά τη Σύνοδο των Βρυξελλών, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο μεγάλος θα είναι ο επόμενος προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι κυρίως ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό των νέων ευρωπαϊκών φιλοδοξιών το πρόβλημα που καλείται πλέον να λύσει η Ιρλανδική Προεδρία μέχρι τον Οκτώβριο. Εγχείρημα μάλλον ακατόρθωτο όπως και η φιλοδοξία του προέδρου του Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να επιτευθχεί συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026.
