Πίσω από κάθε ηλικιωμένο που παραμένει στο σπίτι του, κάθε παιδί που μεγαλώνει με ασφάλεια και κάθε άνθρωπο με αναπηρία που ζει αυτόνομα, υπάρχει συχνά ένας άλλος άνθρωπος. Επαγγελματίας, συγγενής ή εθελοντής. Η προσφορά του είναι πολύτιμη, αλλά συχνά αόρατη.
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καθιέρωσε το 2023 την 29η Οκτωβρίου ως Διεθνή Ημέρα Φροντίδας και Υποστήριξης. Η έννοια είναι ευρύτερη από την περίθαλψη: περιλαμβάνει τη φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων, ασθενών και ανθρώπων με αναπηρία, αλλά και την καθημερινή, συχνά απλήρωτη εργασία μέσα στην οικογένεια. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναγνώριση των γυναικών που επωμίζονται δυσανάλογα μεγάλο μέρος αυτής της ευθύνης.
Στην Ελλάδα, η πιο αναγνωρίσιμη υπηρεσία κατ’ οίκον κοινωνικής φροντίδας είναι το «Βοήθεια στο Σπίτι». Μέσω των δήμων, προσωπικό κοινωνικής φροντίδας υποστηρίζει κυρίως ηλικιωμένους και ανθρώπους με αναπηρία που δυσκολεύονται να αυτοεξυπηρετηθούν. Η υπηρεσία μπορεί να περιλαμβάνει κοινωνική υποστήριξη, νοσηλευτική φροντίδα και βοήθεια στην καθημερινότητα, ανάλογα με την τοπική στελέχωση και τις ανάγκες.
Παράλληλα, τα Κέντρα Ανοικτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ) συμβάλλουν στην πρόληψη της απομόνωσης, στην κοινωνική συμμετοχή και σε δράσεις υποστήριξης. Τα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΚΗΦΗ) προσφέρουν οργανωμένη ημερήσια φροντίδα σε ανθρώπους που δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν πλήρως, ανακουφίζοντας και τους συγγενείς τους. Η πρόσβαση στα ΚΗΦΗ γίνεται μέσω των κοινωνικών υπηρεσιών των δήμων, με κριτήρια και δικαιολογητικά.
Υπάρχει και ο θεσμός του Προσωπικού Βοηθού για Άτομα με Αναπηρία, μετά την πιλοτική εφαρμογή του, που καθιερώθηκε το 2026 ως μόνιμη υπηρεσία εθνικής εμβέλειας. Στόχος είναι η ανεξάρτητη διαβίωση: να μπορεί ο άνθρωπος να σπουδάσει, να εργαστεί, να μετακινηθεί και να οργανώσει ο ίδιος την καθημερινότητά του. Οι αιτήσεις του τρέχοντος κύκλου υποβάλλονται από 26 Αυγούστου έως 27 Νοεμβρίου 2026 μέσω του prosopikosvoithos.gov.gr. Η επιλογή γίνεται με συγκεκριμένα κριτήρια και εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία έχει, ωστόσο, ζητήσει να αρθούν περιορισμοί που κατά την εκτίμησή της αποκλείουν ανθρώπους με πραγματικές ανάγκες. Η θέσπιση ενός προγράμματος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλοι όσοι το χρειάζονται έχουν πρόσβαση.
Ο εθελοντισμός συμπληρώνει και δεν υποκαθιστά το κράτος
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, φιλανθρωπικά σωματεία, ενορίες και τοπικές εθελοντικές ομάδες οργανώνουν επισκέψεις, διανομή ειδών πρώτης ανάγκης, συντροφιά και δράσεις κοινωνικής υποστήριξης. Οι εθελοντές μπορούν να εντοπίζουν ανθρώπους που έχουν απομονωθεί και να τους συνδέουν με τις αρμόδιες υπηρεσίες. Δεν μπορούν, όμως, να αντικαταστήσουν σταθερό επαγγελματικό προσωπικό, νοσηλευτική παρακολούθηση ή μια οργανωμένη δημόσια πολιτική.
Τα κενά που δεν πρέπει να κρύβομαι
Η εικόνα δεν είναι ίδια σε κάθε δήμο. Η διαθεσιμότητα προσωπικού, οι θέσεις ημερήσιας φροντίδας, οι αποστάσεις στα νησιά και στα ορεινά χωριά, το κόστος ιδιωτικής φροντίδας και η εξάντληση των συγγενών δημιουργούν ανισότητες. Χρειάζεται καλύτερος συντονισμός ανάμεσα σε κοινωνικές υπηρεσίες, πρωτοβάθμια υγεία και νοσοκομεία, αλλά και ουσιαστική ανάπαυλα για τους οικογενειακούς φροντιστές.
Που μπορεί να απευθυνθεί ένας πολίτης
Πρώτο βήμα είναι η κοινωνική υπηρεσία ή το Κέντρο Κοινότητας του δήμου κατοικίας, για ενημέρωση σχετικά με το «Βοήθεια στο Σπίτι», τα ΚΗΦΗ και άλλες τοπικές παροχές. Για τον Προσωπικό Βοηθό υπάρχει η επίσημη πλατφόρμα prosopikosvoithos.gov.gr και η γραμμή 1555. Για εθελοντική συμμετοχή, οι πολίτες μπορούν να απευθύνονται στα τοπικά τμήματα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού ή σε αναγνωρισμένους κοινωνικούς φορείς. Η 29η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι υπενθύμιση ότι μια κοινωνία κρίνεται και από το εάν ο άνθρωπος που χρειάζεται βοήθεια μπορεί να τη βρει χωρίς να χάσει την αξιοπρέπειά του — και από το εάν εκείνος που τον φροντίζει δεν μένει μόνος.
