Νέα έρευνα για τις ωοθήκες δείχνει ότι ίσως δεν παραμένουν ανενεργές μετά την εμμηνόπαυση, όπως πίστευαν για πολλά χρόνια οι επιστήμονες, σύμφωνα με άρθρο του Newscientist. Μέχρι σήμερα θεωρούσαν ότι, αφού ολοκληρωθεί η αναπαραγωγική τους λειτουργία, οι ωοθήκες μικραίνουν, αποκτούν ουλές και δεν παίζουν πλέον σημαντικό ρόλο στον οργανισμό. Ωστόσο, νέα ευρήματα δείχνουν ότι συνεχίζουν να αλλάζουν και ίσως επηρεάζουν την υγεία των γυναικών μετά την εμμηνόπαυση.
Η ερευνήτρια Φραντσέσκα Ντάνκαν από το Πανεπιστήμιο Northwestern και οι συνεργάτες της μελέτησαν αρχικά τις ωοθήκες γυναικών ηλικίας 50 έως 75 ετών. Ανέμεναν ότι όλες οι ωοθήκες θα είχαν παρόμοια χαρακτηριστικά, επειδή η αναπαραγωγική τους λειτουργία είχε σταματήσει. Αντίθετα, διαπίστωσαν ότι η σύσταση των πρωτεϊνών τους άλλαζε σημαντικά με την πάροδο των χρόνων. Αυτό έδειξε ότι οι ωοθήκες δεν παραμένουν σταθερές μετά την εμμηνόπαυση, αλλά συνεχίζουν να εξελίσσονται.
Για να κατανοήσουν καλύτερα αυτές τις αλλαγές, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν πειράματα σε ποντίκια διαφορετικών ηλικιών. Εξέτασαν τον ιστό των ωοθηκών και τη λειτουργία των γονιδίων σε νεαρά, ηλικιωμένα αναπαραγωγικά και μετα-αναπαραγωγικά ζώα. Αν και τα ποντίκια δεν έχουν ακριβώς τον ίδιο κύκλο με τους ανθρώπους και δεν περνούν την εμμηνόπαυση με τον ίδιο τρόπο, παρουσιάζουν παρόμοια μείωση της γονιμότητας και της ορμονικής λειτουργίας καθώς μεγαλώνουν. Για τον λόγο αυτό θεωρούνται κατάλληλο μοντέλο για τη μελέτη της γήρανσης των ωοθηκών.
Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ορισμένες γνωστές αλλαγές. Οι ηλικιωμένες ωοθήκες είχαν χάσει σχεδόν όλα τα ωοθυλάκια που παράγουν ωάρια, εμφάνιζαν περισσότερες ουλές και μειωμένη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με την αναπαραγωγή και την παραγωγή ορμονών, όπως τα οιστρογόνα. Παράλληλα, όμως, οι ερευνητές ανακάλυψαν κάτι απρόσμενο: γονίδια που σχετίζονται με τη φλεγμονή και το ανοσοποιητικό σύστημα έγιναν πολύ πιο ενεργά όσο αυξανόταν η ηλικία. Επιπλέον, ο αριθμός ανοσοκυττάρων, όπως τα Τ-λεμφοκύτταρα και τα μακροφάγα, αυξήθηκε μέσα στις ωοθήκες.
Η Ντάνκαν πιστεύει ότι οι ωοθήκες μετά το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου αλλάζουν ουσιαστικά ρόλο. Αντί να έχουν κυρίως αναπαραγωγική λειτουργία, αποκτούν χαρακτηριστικά που σχετίζονται περισσότερο με το ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή δεν θεωρείται απαραίτητα θετική. Είναι πιθανό οι ωοθήκες να αρχίζουν να παράγουν ουσίες που προκαλούν ή ενισχύουν τη χρόνια φλεγμονή στον οργανισμό.
Η χρόνια φλεγμονή που εμφανίζεται με τη γήρανση, γνωστή και ως «inflammaging», αποτελεί χαρακτηριστικό πολλών ηλικιωμένων ιστών. Τα ανοσοκύτταρα παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι οι ωοθήκες μετά την αναπαραγωγική ηλικία μπορεί να συμβάλλουν σε αυτήν τη φλεγμονή στέλνοντας χημικά σήματα σε άλλα όργανα του σώματος. Αν και δεν είναι ακόμη βέβαιο ότι αυτό συμβαίνει, αποτελεί μια πιθανή εξήγηση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε μόνο σε ποντίκια, όμως η ερευνήτρια Νταϊάνα Λερντ από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας θεωρεί πιθανό να συμβαίνουν παρόμοιες αλλαγές και στις γυναίκες. Όπως επισημαίνει, τόσο οι άνθρωποι όσο και τα ποντίκια σταματούν να είναι γόνιμοι όταν μειωθούν σημαντικά τα ανώριμα ωάρια τους, ενώ και άλλα χαρακτηριστικά της γήρανσης των ωοθηκών είναι κοινά στα δύο είδη.
Δεν είναι ακόμη γνωστό γιατί εξελίχθηκε αυτή η αλλαγή. Ίσως στο παρελθόν να αποτελούσε πλεονέκτημα, επειδή οι άνθρωποι ζούσαν λιγότερα χρόνια και οι ωοθήκες λειτουργούσαν ως αποθήκη ανοσοκυττάρων. Σήμερα, όμως, η ίδια διαδικασία μπορεί να συμβάλλει στην αυξημένη φλεγμονή και στην εμφάνιση αυτοάνοσων νοσημάτων μετά την εμμηνόπαυση.
Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της περαιτέρω μελέτης των ωοθηκών μετά την εμμηνόπαυση. Παρόλο που οι υγιείς ωοθήκες συνήθως δεν αφαιρούνται, επειδή συνεχίζουν να παράγουν ορμόνες χρήσιμες για την υγεία των οστών και τη σεξουαλική επιθυμία, είναι πιθανό να συμμετέχουν και στις φλεγμονώδεις διεργασίες που σχετίζονται με παθήσεις, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεωρούν απαραίτητες νέες και πιο αναλυτικές έρευνες, ώστε να κατανοηθεί καλύτερα ο ρόλος των ωοθηκών μετά το τέλος της αναπαραγωγικής ζωής.
Με πληροφορίες από: newscientist.com , biorxiv.org , academic.oup.com
