Έχει τύχει να μας ρωτήσει ο σύντροφός μας κάτι εντελώς συνηθισμένο και να νιώσουμε ότι μας κάνει παρατήρηση; Να προσπαθεί να εξηγήσει γιατί ξέχασε μια δουλειά και εμείς να ακούμε μόνο δικαιολογίες; Ή να μας πει κάτι τρυφερό, αλλά να δυσκολευόμαστε να το δεχτούμε, επειδή έχουμε ήδη πειστεί ότι κάτι δεν πάει καλά μεταξύ μας;
Όταν βρισκόμαστε σε μια τέτοια κατάσταση, ακόμη και οι πιο απλές συζητήσεις μπορεί να μετατρέπονται σε αφορμές για εκνευρισμό και παρεξηγήσεις. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξαφνικά πάψαμε να αγαπάμε τον άνθρωπό μας. Μπορεί, όμως, να έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά του.
Στην ψυχολογία των σχέσεων υπάρχει ένας όρος που περιγράφει αυτή τη διαδικασία: negative sentiment override, ο οποίος θα μπορούσε να αποδοθεί ως «αρνητικό φίλτρο στην ερμηνεία της συμπεριφοράς του συντρόφου μας». Η έννοια έχει μελετηθεί από τον ψυχολόγο John Gottman και τους συνεργάτες του και περιγράφει, μεταξύ άλλων, το πώς η συνολική αρνητική εικόνα που έχουμε για τη σχέση μπορεί να επηρεάζει την ανάγνωση επιμέρους συμπεριφορών.
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Marriage and Family, οι ερευνητές Melissa W. Hawkins, Sybil Carrère και John Gottman εξέτασαν 96 ζευγάρια που είχαν πρόσφατα παντρευτεί. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η συνολική εικόνα που είχαν οι γυναίκες για τον γάμο τους μπορούσε να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούσαν τη συναισθηματική συμπεριφορά των συζύγων τους, ιδιαίτερα όταν αυτή ήταν ήπιας έντασης. Η έρευνα δεν σημαίνει ότι κάθε αρνητική ερμηνεία είναι λανθασμένη, αλλά αναδεικνύει ότι τα συναισθήματά μας για τη σχέση μπορούν να λειτουργούν ως φίλτρο.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να αναγνωρίσουμε αυτό το μοτίβο και να προσπαθήσουμε να το αλλάξουμε;
1. Αναγνωρίζουμε τον κύκλο στον οποίο έχουμε παγιδευτεί
Ας υποθέσουμε ότι ο σύντροφός μας ξεχνά να κάνει κάτι που του ζητήσαμε. Αν έχουμε ήδη σχηματίσει την πεποίθηση ότι είναι ανεύθυνος, μπορεί να μη δούμε το περιστατικό ως μια μεμονωμένη αστοχία. Αντίθετα, θα το εκλάβουμε ως ακόμη μία απόδειξη ότι δεν μπορούμε να βασιστούμε πάνω του.
Εκείνος, από την πλευρά του, μπορεί να αισθανθεί ότι τον κρίνουμε διαρκώς και να αρχίσει να αμύνεται, να δικαιολογείται ή να αποφεύγει τη συζήτηση. Η δική μας αντίδραση θα ενισχύσει την αίσθησή του ότι δεν τον εμπιστευόμαστε και η δική του άμυνα θα επιβεβαιώσει τη δική μας αρχική πεποίθηση. Έτσι, το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται.
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Marital and Family Therapy το 2024 εξέτασε ειδικά την τάση να αποδίδουμε εχθρικές προθέσεις στη συμπεριφορά του συντρόφου μας. Οι ερευνητές ανέπτυξαν και αξιολόγησαν ένα εργαλείο μέτρησης αυτής της τάσης, υπογραμμίζοντας τη σημασία του τρόπου με τον οποίο ερμηνεύουμε τις πράξεις του άλλου στις ερωτικές σχέσεις.
Για να αρχίσουμε να σπάμε τον κύκλο, μπορούμε να παρατηρήσουμε όχι μόνο τι πιστεύουμε για τον σύντροφό μας, αλλά και τι κάνουμε όταν ενεργοποιείται αυτή η πεποίθηση. Μήπως αποσυρόμαστε και αναλαμβάνουμε τα πάντα μόνοι μας; Μήπως κάνουμε ειρωνικά σχόλια; Μήπως προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο ή απαιτούμε εξηγήσεις για κάθε μικρό πράγμα;
Αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στο ποιος ξεκίνησε τον καβγά, έχει μεγαλύτερη αξία να αναγνωρίσουμε τον κύκλο που συντηρεί τη σύγκρουση. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τα πραγματικά προβλήματα ή ότι αναλαμβάνουμε ευθύνη για τη συμπεριφορά του άλλου. Σημαίνει ότι εξετάζουμε το δικό μας κομμάτι της αλληλεπίδρασης.
2. Ξεχωρίζουμε αυτό που συνέβη από αυτό που υποθέτουμε
Ένα από τα πιο χρήσιμα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε είναι να διαχωρίσουμε το γεγονός από την ερμηνεία μας.
Για παράδειγμα, το γεγονός μπορεί να είναι ότι ο σύντροφός μας άργησε να απαντήσει σε ένα μήνυμα. Η ερμηνεία μας, όμως, μπορεί να είναι ότι μας αγνοεί, δεν ενδιαφέρεται ή θεωρεί τον χρόνο μας λιγότερο σημαντικό. Αυτές οι εξηγήσεις μπορεί να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αλλά δεν είναι οι μοναδικές πιθανές.
Μελέτες για τις αποδόσεις αιτιών στις σχέσεις έχουν εξετάσει πώς οι εξηγήσεις που δίνουμε για τη συμπεριφορά του συντρόφου μας συνδέονται με τη λειτουργία της σχέσης και τις αντιδράσεις μας κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης. Σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Family Psychology, οι Jenna K. Ellison και οι συνεργάτες της μελέτησαν 284 ζευγάρια και διαπίστωσαν ότι ο τρόπος με τον οποίο οι σύντροφοι ερμήνευαν τη συμπεριφορά του άλλου επηρέαζε τη σχέση ανάμεσα στις συγκρούσεις και στα μεταγενέστερα συμπτώματα κατάθλιψης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά ή να πείθουμε τον εαυτό μας ότι όλα είναι καλά. Μπορούμε, όμως, πριν αντιδράσουμε, να αναρωτηθούμε: «Τι γνωρίζω πραγματικά και τι συμπληρώνω εγώ με βάση όσα φοβάμαι ή όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν;».
Μπορούμε επίσης να ζητήσουμε διευκρινίσεις αντί να απαντήσουμε σε μια πρόθεση που υποθέτουμε ότι υπάρχει. Για παράδειγμα, αντί να πούμε «Πάλι προσπαθείς να με μειώσεις», μπορούμε να ρωτήσουμε «Όταν το λες αυτό, τι ακριβώς εννοείς;». Αντίστοιχα, αν ο σύντροφός μας μάς πει ότι αισθάνεται πως τον κρίνουμε, μπορούμε να ακούσουμε τι τον έκανε να νιώσει έτσι, χωρίς να θεωρήσουμε ότι αυτό ακυρώνει τη δική μας εμπειρία.
3. Συμφωνούμε σε έναν τρόπο να σταματάμε την ένταση
Όταν μια συζήτηση έχει ήδη φορτιστεί, δεν είναι πάντα εύκολο να εκφράσουμε με ηρεμία όσα σκεφτόμαστε. Γι’ αυτό μπορούμε να συμφωνήσουμε με τον σύντροφό μας σε μια μικρή λέξη ή φράση που θα λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι έχουμε αρχίσει να επιστρέφουμε στο γνώριμο μοτίβο μας.
Μπορεί να είναι κάτι απλό και όχι επικριτικό, όπως «παύση», «ας το ξαναδούμε» ή «μήπως βγάζουμε συμπεράσματα;». Ο στόχος δεν είναι να χρησιμοποιούμε τη λέξη για να σταματάμε τον άλλον ή να αποφεύγουμε μια δύσκολη συζήτηση, αλλά για να θυμόμαστε και οι δύο ότι χρειάζεται να κάνουμε ένα βήμα πίσω.
Εκείνη τη στιγμή μπορούμε να πάρουμε μερικές αναπνοές, να χαμηλώσουμε τον τόνο της φωνής μας και να αναρωτηθούμε αν αντιδρούμε σε αυτό που μόλις ειπώθηκε ή σε μια ευρύτερη απογοήτευση που κουβαλάμε. Αν η ένταση παραμένει υψηλή, μπορούμε να συμφωνήσουμε σε ένα σύντομο διάλειμμα και να επιστρέψουμε στη συζήτηση σε συγκεκριμένο χρόνο, αντί να αφήσουμε το θέμα να μείνει μετέωρο.
Η σημασία της επικοινωνίας στις σχέσεις υποστηρίζεται και από ευρύτερα ερευνητικά δεδομένα. Μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2022 στο Journal of Marriage and Family εξέτασε 64 μελέτες με ζευγάρια και διαπίστωσε ότι οι θετικές και οι αρνητικές συμπεριφορές επικοινωνίας συνδέονται με τη μελλοντική ποιότητα της σχέσης, αν και η προγνωστική τους δύναμη είναι σχετικά μικρή. Με άλλα λόγια, ένας καβγάς ή μια δύσκολη συζήτηση δεν καθορίζει από μόνη της το μέλλον μας, αλλά τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα επικοινωνίας έχουν σημασία.
Δεν χρειάζεται να αμφισβητούμε κάθε συναίσθημά μας
Το να προσπαθούμε να δούμε μια κατάσταση από διαφορετική οπτική δεν σημαίνει ότι πρέπει να αμφισβητούμε διαρκώς τον εαυτό μας ή να υποθέτουμε ότι το πρόβλημα βρίσκεται μόνο στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα. Μερικές φορές ο σύντροφός μας πράγματι δεν μας ακούει, δεν τηρεί τις συμφωνίες μας ή συμπεριφέρεται με τρόπο που μας πληγώνει. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζονται σαφή όρια, ειλικρινής συζήτηση και, αν χρειάζεται, βοήθεια από ειδικό.
Αν, όμως, διαπιστώνουμε ότι έχουμε αρχίσει να ερμηνεύουμε σχεδόν κάθε κουβέντα με τον πιο αρνητικό τρόπο, ίσως αξίζει να σταθούμε για λίγο και να αναρωτηθούμε τι έχει αλλάξει μεταξύ μας. Μήπως έχει συσσωρευτεί απογοήτευση που δεν έχουμε εκφράσει; Μήπως αισθανόμαστε ότι δεν μας υπολογίζουν; Ή μήπως έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ να περιμένουμε την επόμενη διαφωνία, ώστε δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τις στιγμές που ο άλλος προσπαθεί πραγματικά να μας πλησιάσει;
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε μόνοι μας τη συμπεριφορά του συντρόφου μας. Μπορούμε, ωστόσο, να αρχίσουμε να αναγνωρίζουμε τις δικές μας αυτόματες ερμηνείες, να ζητάμε διευκρινίσεις και να εκφράζουμε πιο καθαρά αυτό που χρειαζόμαστε. Και αν η αρνητικότητα έχει γίνει μόνιμη κατάσταση ή οι συζητήσεις καταλήγουν συνεχώς σε αδιέξοδο, η συμβουλευτική ζεύγους μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική επιλογή. Μετα-ανάλυση 58 μελετών, που δημοσιεύτηκε το 2020 στο Journal of Consulting and Clinical Psychology, βρήκε σημαντικά οφέλη της θεραπείας ζεύγους στην ικανοποίηση από τη σχέση, στην επικοινωνία και στη συναισθηματική οικειότητα.
Στο τέλος, δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα ούτε να ερμηνεύουμε κάθε λέξη του άλλου με τον πιο καλοπροαίρετο τρόπο. Χρειάζεται, όμως, να μπορούμε να ξεχωρίζουμε πότε υπάρχει ένα πραγματικό πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε και πότε το συσσωρευμένο παράπονο έχει αρχίσει να χρωματίζει κάθε συζήτηση. Γιατί κάποιες φορές, πριν αποφασίσουμε τι σημαίνουν τα λόγια του συντρόφου μας, αξίζει να ελέγξουμε και το φίλτρο μέσα από το οποίο τα ακούμε.
Με πληροφορίες από Journal of Marriage and Family,Journal of Marital and Family Therapy ,Journal of Family Psychology,Journal of Consulting and Clinical Psychology
