Μπορεί να μοιάζει απίθανο, όμως οι γάτες ίσως κρύβουν πολύτιμες απαντήσεις για μία από τις πιο σύνθετες ασθένειες που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Science, οι καρκίνοι που εμφανίζονται στις οικόσιτες γάτες παρουσιάζουν εντυπωσιακές γενετικές ομοιότητες με πολλούς ανθρώπινους καρκίνους, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις τόσο στην κτηνιατρική όσο και στην ανθρώπινη ιατρική.
Η μελέτη με τίτλο «The oncogenome of the domestic cat» θεωρείται ορόσημο για την κτηνιατρική ογκολογία. Για πρώτη φορά, διεθνής ομάδα επιστημόνων ανέλυσε γενετικά 493 όγκους από γάτες που προέρχονταν από πέντε διαφορετικές χώρες, δημιουργώντας τον πιο ολοκληρωμένο γενετικό χάρτη του καρκίνου των αιλουροειδών που έχει υπάρξει μέχρι σήμερα.
Ένα «μαύρο κουτί» που μόλις άνοιξε
Παρά το γεγονός ότι εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με γάτες, οι επιστήμονες γνώριζαν ελάχιστα για τους γενετικούς μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από τον καρκίνο στα συγκεκριμένα ζώα.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές του University of Guelph στον Καναδά, η γενετική των όγκων στις γάτες παρέμενε ουσιαστικά ένα «μαύρο κουτί». Η νέα μελέτη αλλάζει αυτή την εικόνα, εντοπίζοντας 31 γονίδια που φαίνεται να λειτουργούν ως βασικοί «οδηγοί» της νόσου και χαρτογραφώντας μεταλλάξεις που μέχρι σήμερα ήταν σχεδόν άγνωστες στην κτηνιατρική επιστήμη.
Οι ίδιες γενετικές «υπογραφές» με τους ανθρώπους
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν ότι πολλά από τα γονίδια που εμφανίζονται μεταλλαγμένα στους καρκίνους των γατών είναι ακριβώς τα ίδια που συναντώνται συχνά στους ανθρώπινους όγκους.
Το γονίδιο TP53, γνωστό και ως «φύλακας του γονιδιώματος», ήταν το συχνότερα μεταλλαγμένο γονίδιο στις γάτες. Πρόκειται για το ίδιο γονίδιο που θεωρείται το πιο συχνά αλλοιωμένο γονίδιο στον ανθρώπινο καρκίνο. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασαν οι ερευνητές του Cornell University, μεταλλάξεις του TP53 εντοπίστηκαν περίπου στο ένα τρίτο των καρκίνων των γατών, ποσοστό σχεδόν πανομοιότυπο με εκείνο που καταγράφεται στους ανθρώπους.
Παρόμοιες ομοιότητες βρέθηκαν σε καρκίνους του αίματος, των οστών, του πνεύμονα, του δέρματος, του γαστρεντερικού συστήματος και του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Το γονίδιο που τράβηξε το ενδιαφέρον των επιστημόνων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε το γονίδιο FBXW7, το οποίο βρέθηκε μεταλλαγμένο σε περισσότερους από τους μισούς καρκίνους μαστού που εξετάστηκαν στις γάτες.
Όπως αναφέρει το thetimes.com το εύρημα θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό, καθώς και στους ανθρώπους οι μεταλλάξεις του FBXW7 έχουν συνδεθεί με πιο επιθετικές μορφές καρκίνου του μαστού και δυσμενέστερη πρόγνωση. Η εμφάνιση της ίδιας γενετικής βλάβης σε δύο διαφορετικά είδη ενισχύει την άποψη ότι ορισμένοι μηχανισμοί ανάπτυξης του καρκίνου είναι κοινoί σε θηλαστικά.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι σε εργαστηριακές δοκιμές ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα φάνηκαν να είναι αποτελεσματικότερα σε όγκους που έφεραν τη συγκεκριμένη μετάλλαξη. Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα αφορούν δείγματα ιστών και όχι κλινικές δοκιμές σε ζώα ή ανθρώπους, ωστόσο θεωρούν ότι η ανακάλυψη δικαιολογεί περαιτέρω έρευνα.
Γιατί οι γάτες μπορεί να είναι καλύτερο μοντέλο από τα «πειραματόζωα»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της μελέτης δεν αφορά μόνο τη γενετική.
Όπως επισημαίνεται σε ανασκοπήσεις της συγκριτικής ογκολογίας στο mdpi.com , σε αντίθεση με τα ποντίκια που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στα εργαστήρια, οι γάτες αναπτύσσουν καρκίνο φυσικά, ζουν για χρόνια μέσα στα ανθρώπινα σπίτια και εκτίθενται στους ίδιους περιβαλλοντικούς παράγοντες με τους ιδιοκτήτες τους.
Αναπνέουν τον ίδιο αέρα, έρχονται σε επαφή με τα ίδια καθαριστικά προϊόντα, ζουν στους ίδιους εσωτερικούς χώρους και εκτίθενται σε παρόμοιους πιθανούς καρκινογόνους παράγοντες. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θεωρούν ότι μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα μοναδικό μοντέλο για τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Η φιλοσοφία της «Μίας Ιατρικής»
Τα ευρήματα ενισχύουν επίσης το λεγόμενο μοντέλο «One Medicine» ή «Μία Ιατρική», σύμφωνα με το οποίο η ανθρώπινη και η κτηνιατρική ιατρική δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστά πεδία.
Η ιδέα είναι ότι γνώσεις που προκύπτουν από τη θεραπεία και τη μελέτη ασθενειών στα ζώα μπορούν να αξιοποιηθούν για τους ανθρώπους και το αντίστροφο. Σύμφωνα με το eurekalert.org οι επιστήμονες εκτιμούν ότι στο μέλλον ορισμένες θεραπείες που αναπτύσσονται για ανθρώπινους καρκίνους θα μπορούσαν να δοκιμάζονται και σε γάτες, ενώ τα αποτελέσματα από κλινικές μελέτες σε κατοικίδια ζώα θα μπορούσαν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων για τους ανθρώπους.
Τι σημαίνει η ανακάλυψη για το μέλλον
Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια άμεση θεραπεία για τον καρκίνο. Ωστόσο, η δημιουργία του πρώτου ολοκληρωμένου γενετικού χάρτη των καρκίνων της γάτας δίνει στους ερευνητές ένα νέο εργαλείο για να κατανοήσουν καλύτερα πώς ξεκινά και εξελίσσεται η νόσος.
Και καθώς η συγκριτική ογκολογία ο κλάδος που μελετά τις ομοιότητες των καρκίνων μεταξύ διαφορετικών ειδών αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, οι οικόσιτες γάτες ενδέχεται να εξελιχθούν σε έναν απροσδόκητο αλλά εξαιρετικά πολύτιμο σύμμαχο στην προσπάθεια για πιο αποτελεσματικές θεραπείες κατά του καρκίνου.
Με πληροφορίες από Science, University of Guelph, thetimes.com, Cornell University,mdpi.com,eurekalert.org
