Τα ποτά χωρίς αλκοόλ γίνονται όλο και πιο δημοφιλή, καθώς προσφέρουν μια εναλλακτική σε όσους επιθυμούν να περιορίσουν την κατανάλωση αλκοόλ, χωρίς να αποχωριστούν απαραίτητα τη γεύση ή τη συνήθεια του αγαπημένου τους ποτού.
Μπίρες χωρίς αλκοόλ, alcohol free εκδοχές κρασιών και κοκτέιλ αποτελούν πλέον συνηθισμένες επιλογές σε εστιατόρια και μπαρ. Μπορούν, όμως, πραγματικά να μας βοηθήσουν να πίνουμε λιγότερο ή ακόμη και να διακόψουμε εντελώς την κατανάλωση αλκοόλ;
Σύμφωνα με την ψυχολόγο Sarah Dermody, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Toronto Metropolitan University, οι πρώτες επιστημονικές μελέτες προσφέρουν ενθαρρυντικές ενδείξεις, αν και η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2023 στο BMC Medicine, ερευνητές στην Ιαπωνία εξέτασαν 123 ενήλικες που κατανάλωναν συστηματικά μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, χωρίς να έχουν διαγνωσμένη εξάρτηση.
Στους 54 συμμετέχοντες της μίας ομάδας προσφέρθηκαν δωρεάν ποτά χωρίς αλκοόλ επί 12 εβδομάδες, ενώ οι υπόλοιποι συνέχισαν τις συνήθειές τους χωρίς αυτή την παρέμβαση.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ στην πρώτη ομάδα. Η διαφορά παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και οκτώ εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης.
Ωστόσο, μεταγενέστερη ανάλυση των ίδιων δεδομένων, που δημοσιεύθηκε το 2024, έδειξε ότι η αποτελεσματικότητα της μεθόδου ήταν μικρότερη μεταξύ όσων εμφάνιζαν περισσότερες ενδείξεις προβληματικής κατανάλωσης αλκοόλ.
Γιατί μας βοηθούν στις κοινωνικές περιστάσεις;
Μια νεότερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο BMC Public Health, διερεύνησε τους λόγους για τους οποίους άνθρωποι που καταναλώνουν αλκοόλ σε επίπεδα υψηλού κινδύνου επιλέγουν εναλλακτικά ποτά.
Ορισμένοι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι τα ποτά χωρίς αλκοόλ τούς επέτρεπαν να συνεχίσουν να συμμετέχουν σε κοινωνικές συναντήσεις, χωρίς να αισθάνονται ότι διαφέρουν από την υπόλοιπη παρέα.
Για άλλους, σημαντικό ρόλο έπαιζε η διατήρηση της γνώριμης γεύσης και της τελετουργίας που συνοδεύει την κατανάλωση ενός ποτού.
Η αντικατάσταση μπορεί να είναι πλήρης ή περιστασιακή. Μπορούμε, για παράδειγμα, να επιλέγουμε ποτά χωρίς αλκοόλ όταν βγαίνουμε με φίλους ή να εναλλάσσουμε αλκοολούχες και μη αλκοολούχες επιλογές.
Πότε μπορεί να συμβεί το αντίθετο;
Υπάρχει ωστόσο, και η άλλη πλευρά.
Η γεύση, η μυρωδιά, το μπουκάλι ή ακόμη και το περιβάλλον στο οποίο καταναλώνουμε ένα ποτό μπορούν να λειτουργήσουν ως ερεθίσματα που αναζωπυρώνουν την επιθυμία για αλκοόλ.
Επομένως, σε ορισμένους ανθρώπους, ένα ποτό που μοιάζει πολύ με το συνηθισμένο τους αλκοολούχο ποτό μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη επιθυμία για κατανάλωση αλκοόλ, αντί να την περιορίσει.
Η Ντέρμοντι επισημαίνει ότι η αντικατάσταση έχει ουσιαστικό όφελος όταν μειώνεται πράγματι ο αριθμός των αλκοολούχων ποτών που καταναλώνουμε. Εάν, αντίθετα, τα μη αλκοολούχα ποτά προστίθενται στις ήδη υπάρχουσες συνήθειές μας, χωρίς να μειώνεται η κατανάλωση αλκοόλ, ο επιδιωκόμενος στόχος δεν επιτυγχάνεται.
Τι χρειάζεται να προσέχουμε
Καταρχάς, δεν περιέχουν όλα τα ποτά που χαρακτηρίζονται «χωρίς αλκοόλ» απαραίτητα 0% αλκοόλ. Γι’ αυτό χρειάζεται να ελέγχουμε προσεκτικά την ετικέτα, ιδιαίτερα εάν επιδιώκουμε πλήρη αποχή.
Επιπλέον, η μείωση της κατανάλωσης και η αντιμετώπιση της εξάρτησης είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις.
Τα ποτά χωρίς αλκοόλ μπορεί να αποτελέσουν ένα χρήσιμο βοήθημα για ορισμένους ανθρώπους, αλλά δεν υποκαθιστούν την κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη σε περιπτώσεις εξάρτησης. Μάλιστα, η απότομη διακοπή του αλκοόλ έπειτα από παρατεταμένη βαριά κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνα συμπτώματα στέρησης και απαιτεί ιατρική καθοδήγηση.
Το βασικό συμπέρασμα των μέχρι σήμερα μελετών είναι ότι τα ποτά χωρίς αλκοόλ μπορούν να διευκολύνουν τη μείωση της κατανάλωσης για ορισμένους ανθρώπους, αρκεί να λειτουργούν πραγματικά ως υποκατάστατα και να μην ενισχύουν την επιθυμία για αλκοόλ.
Με πληροφορίες από Psychology Today, BMC Public Health, NIH