Μας έχει συμβεί να σταματήσουμε στη μέση μιας πρότασης, επειδή δεν μπορούμε να θυμηθούμε μια λέξη. Ξέρουμε ακριβώς τι θέλουμε να πούμε, αλλά η λέξη δεν μας έρχεται στον νου. Μερικά δευτερόλεπτα ή λεπτά αργότερα, τη θυμόμαστε χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια.
Πρόκειται για το γνωστό φαινόμενο της «άκρης της γλώσσας» (tip-of-the-tongue phenomenon), το οποίο μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά γίνεται συχνότερο καθώς μεγαλώνουμε. Πότε, όμως, είναι φυσιολογικό και πότε πρέπει να μας προβληματίσει;
Γιατί δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε λέξεις
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία κατά την οποία αρχίζουμε να ξεχνάμε λέξεις. Όπως εξηγεί στην αμερικανική έκδοση της HuffPost η νευρολόγος Κάρολιν Φρέντερικς, από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Yale, σε πολλές δοκιμασίες γνωστικών ικανοτήτων οι επιδόσεις κορυφώνονται κατά μέσο όρο κοντά στα 30 χρόνια και στη συνέχεια μειώνονται σταδιακά. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλες οι λειτουργίες του εγκεφάλου ακολουθούν την ίδια πορεία.
Η δυσκολία ανάκλησης μιας λέξης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι την έχουμε ξεχάσει, αλλά ότι δυσκολευόμαστε να την ανακαλέσουμε τη συγκεκριμένη στιγμή.
Επιστημονικές μελέτες του 2026 εξετάζουν τις ηλικιακές διαφορές στην ταχύτητα ανάκλησης λέξεων και στους δισταγμούς κατά την ομιλία. Τα ευρήματά τους συμβάλλουν στην κατανόηση του γιατί οι μεγαλύτεροι ενήλικες μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να βρουν την κατάλληλη λέξη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν χάσει τις γλωσσικές τους γνώσεις.
Πότε μπορεί να ευθύνεται το στρες
Η ηλικία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που επηρεάζει την ανάκληση λέξεων. Το άγχος, η κόπωση και η έλλειψη ύπνου μπορούν να δυσκολέψουν τη συγκέντρωση και την πρόσβαση σε πληροφορίες που ήδη γνωρίζουμε.
Μπορεί, για παράδειγμα, να δυσκολευτούμε να βρούμε μια συνηθισμένη λέξη όταν μιλάμε μπροστά σε κοινό ή αισθανόμαστε έντονη πίεση.
Μελέτη του 2025, με 207 συμμετέχοντες ηλικίας 20 έως 78 ετών, εξέτασε τη σχέση άγχους, ενσυνειδητότητας και ανάκλησης λέξεων. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η ψυχική κατάσταση μπορεί να επηρεάζει αυτή τη διαδικασία, χωρίς να αποδεικνύουν ότι το στρες αποτελεί την αιτία κάθε δυσκολίας.
Μήπως μας επηρεάζει και η ψηφιακή εποχή;
Η καθημερινή έκθεση σε εικόνες, σύντομα βίντεο και ψηφιακά μηνύματα έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε και δεχόμαστε πληροφορίες. Θα μπορούσε, όμως, να επηρεάζει και την ευχέρεια του λόγου μας;
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κυριαρχία της εικόνας ή η χρήση των social media προκαλεί δυσκολίες ανάκλησης λέξεων.
Οι έρευνες για τη σχέση ψηφιακών δραστηριοτήτων και γνωστικών λειτουργιών παρουσιάζουν διαφορετικά αποτελέσματα, ανάλογα με το είδος της δραστηριότητας. Επομένως, δεν μπορούμε να αποδώσουμε τη δυσκολία εύρεσης λέξεων στη χρήση οθονών χωρίς περισσότερα δεδομένα.
Πότε είναι φυσιολογικό και πότε χρειάζεται να πάμε στον γιατρό
Όπως εξηγεί στη HuffPost ο νευροψυχολόγος Ρόμπερτ Άντεργουντ, η δυσκολία εύρεσης μιας συγκεκριμένης λέξης είναι ένα από τα συχνότερα παράπονα που ακούει από τους ανθρώπους που εξετάζει. Το γεγονός ότι η λέξη μάς έρχεται τελικά στον νου, έστω και με καθυστέρηση, είναι συνήθως καθησυχαστικό.
Αντίστοιχα, δεν είναι ασυνήθιστο να ξεχνάμε περιστασιακά γιατί μπήκαμε σε ένα δωμάτιο ή πού αφήσαμε τα γυαλιά μας, ιδιαίτερα όταν έχουμε αποσπαστεί από κάτι άλλο.
Υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή:
- Όταν οι δυσκολίες ανάκλησης γίνονται ολοένα συχνότερες ή εντονότερες.
- Όταν χρησιμοποιούμε επανειλημμένα λανθασμένες λέξεις, για παράδειγμα ζητάμε ένα πιρούνι αλλά το αποκαλούμε «χαρτοπετσέτα».
- Όταν δυσκολευόμαστε να παρακολουθήσουμε ή να συμμετάσχουμε σε μια συζήτηση.
- Όταν επαναλαμβάνουμε τις ίδιες ερωτήσεις, χωρίς να θυμόμαστε ότι έχουμε ήδη λάβει απάντηση.
- Όταν χάνουμε τον προσανατολισμό μας σε γνώριμες διαδρομές ή δυσκολευόμαστε να ολοκληρώσουμε καθημερινές δραστηριότητες που προηγουμένως εκτελούσαμε χωρίς πρόβλημα.
Η ανησυχία για τέτοιες αλλαγές είναι ιδιαίτερα συχνή. Σύμφωνα με στοιχεία της Alzheimer’s Association για το 2026, το 68% των Αμερικανών ηλικίας 40 ετών και άνω ανησυχεί για το ενδεχόμενο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ ή άλλης μορφής άνοιας, ενώ το 20% δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ.
Ωστόσο, οι δυσκολίες μνήμης δεν οφείλονται απαραίτητα σε νευροεκφυλιστική νόσο. Μπορεί να σχετίζονται με διαταραχές ύπνου, φαρμακευτικές αγωγές, κατάθλιψη, προβλήματα του θυρεοειδούς ή έλλειψη βιταμίνης Β12, δηλαδή με καταστάσεις που ενδέχεται να αντιμετωπιστούν.
Εάν παρατηρούμε επίμονες ή προοδευτικά επιδεινούμενες αλλαγές, είναι σημαντικό να απευθυνθούμε στον γιατρό μας. Εάν η δυσκολία στην ομιλία εμφανιστεί ξαφνικά, χρειάζεται άμεση επείγουσα ιατρική αξιολόγηση, ακόμη και αν υποχωρήσει.
Το κριτήριο επομένως, δεν είναι απλά αν ξεχνάμε περιστασιακά μια λέξη, αλλά αν οι αλλαγές επηρεάζουν την ικανότητά μας να επικοινωνούμε και να ανταποκρινόμαστε στην καθημερινότητά μας.
Με πληροφορίες από HuffPost.com, Journal of Cognition, PubMed, Alzheimer’s Association
