«Η Ευρώπη δεν είναι φιλική για όποιον έρχεται παράνομα». Με αυτό το μήνυμα ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης χαιρέτισε την έναρξη εφαρμογής του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι για πρώτη φορά η ΕΕ αποκτά μια πραγματικά κοινή μεταναστευτική πολιτική με επίκεντρο τις επιστροφές.
Μιλώντας προσερχόμενος στην άτυπη υπουργική διάσκεψη για το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου που φιλοξενεί η Κυπριακή Προεδρία στη Λευκωσία, ο Έλληνας υπουργός χαρακτήρισε τη σημερινή ημέρα «σημαντική για την Ευρώπη», σημειώνοντας ότι τίθεται σε εφαρμογή το νέο Σύμφωνο, το οποίο σε συνδυασμό με τον υπό διαμόρφωση Κανονισμό Επιστροφών και το νέο πλαίσιο για τις ασφαλείς χώρες μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση διαχειρίζεται τη μετανάστευση.
«Εγκαινιάζουμε ουσιαστικά για πρώτη φορά μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι το νέο πλαίσιο στέλνει ένα σαφές μήνυμα αποτροπής προς όσους εισέρχονται παράνομα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Η Ευρώπη δεν είναι φιλική για όποιον έρχεται παράνομα. Όποιος έρχεται παράνομα και απορρίπτεται το άσυλό του, θα γυρνάει πλέον πίσω με ταχύτερες διαδικασίες», δήλωσε ο κ. Πλεύρης, συνδέοντας ευθέως την επιτυχία του νέου Συμφώνου με την αποτελεσματικότητα των επιστροφών.
Ο υπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου στο μεταναστευτικό, σημειώνοντας ότι οι δύο χώρες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών πιέσεων ως κράτη μέλη στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Με μεγάλη συγκίνηση βρίσκομαι στο νησί της Κύπρου, στα αδέλφια μας τους Κυπρίους. Και οι δύο έχουμε τη μεγάλη πίεση του μεταναστευτικού», ανέφερε, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι η εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου μπορεί να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στις επιστροφές και να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
«Πλέον μπορούμε να ελπίζουμε ότι με την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική οι επιστροφές θα είναι η προτεραιότητα», κατέληξε.
Οι κόμβοι επιστροφής και ο ελληνικός σχεδιασμός
Παράλληλα με την έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου, προχωρά και η συζήτηση για τους λεγόμενους «κόμβους επιστροφής» (return hubs), που προβλέπονται στον νέο Κανονισμό Επιστροφών, επί του οποίου το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν πρόσφατα σε πολιτική συμφωνία.
Οι δομές αυτές θα μπορούν να δημιουργούνται σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και να φιλοξενούν πρόσωπα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα και τα οποία δεν μπορούν να επιστραφούν άμεσα στις χώρες καταγωγής τους λόγω έλλειψης συνεργασίας ή καθυστερήσεων από τις αρμόδιες αρχές.
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην πρωτοβουλία μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία. Ο Θάνος Πλεύρης είχε δηλώσει προ ημερών ότι οι συζητήσεις για τη δημιουργία των κόμβων επιστροφής βρίσκονται πλέον «σε πιο προχωρημένο στάδιο», εκφράζοντας την εκτίμηση ότι το επόμενο διάστημα θα μπορούν να ληφθούν πιο συγκεκριμένες αποφάσεις.
Σύμφωνα με όσα έχει αναφέρει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη επαφές με τρίτες χώρες, κυρίως στην Αφρική και την Ασία, με στόχο την υπογραφή των πρώτων συμφωνιών εντός του 2026 και την έναρξη λειτουργίας των πρώτων δομών από το 2027. Η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται ήδη σε διαπραγματεύσεις με δύο αφρικανικά κράτη.
Ο κ. Πλεύρης έχει υποστηρίξει ότι η αποτελεσματικότητα του νέου Συμφώνου θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αυξήσει τις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. «Για να λειτουργήσει το Σύμφωνο Μετανάστευσης χρειάζονται επιστροφές», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά στο πρόσφατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στο Λουξεμβούργο
Η Κομισιόν: «Βάζουμε σε τάξη το ευρωπαϊκό μας σπίτι»
Η συζήτηση στη Λευκωσία πραγματοποιείται την ημέρα που τίθεται επισήμως σε εφαρμογή το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο προβλέπει υποχρεωτικό προέλεγχο (screening) όλων των παράτυπων αφίξεων στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου, αυξημένη χρήση συνοριακών διαδικασιών για αιτούντες με χαμηλές πιθανότητες αναγνώρισης διεθνούς προστασίας και ισχυρότερη σύνδεση μεταξύ ασύλου και επιστροφών.
Ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ χαρακτήρισε την έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου «νέο κεφάλαιο» για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτά πλέον τα εργαλεία για να αποφασίζει «ποιος μπορεί να έρθει στην Ευρώπη, ποιος μπορεί να παραμείνει και ποιος πρέπει να αποχωρήσει».
«Βάζουμε σε τάξη το ευρωπαϊκό μας σπίτι. Αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να αποφασίζουμε ποιος μπορεί να έρθει στην Ευρώπη, ποιος μπορεί να παραμείνει και ποιος πρέπει να αποχωρήσει. Ενισχύει την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών-μελών και προσφέρει στην Ευρώπη μεγαλύτερο έλεγχο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες του νέου Συμφώνου
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το νέο Σύμφωνο στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:
Ασφαλέστερα εξωτερικά σύνορα: Υποχρεωτικό screening σε 7 ημέρες και διαδικασίες έως 24 εβδομάδες
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νέο Σύμφωνο είναι η καθιέρωση υποχρεωτικού προελέγχου (screening) για όλους τους υπηκόους τρίτων χωρών που εισέρχονται παράτυπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ή εντοπίζονται στο έδαφος κράτους-μέλους χωρίς να έχουν προηγουμένως υποβληθεί στους απαιτούμενους ελέγχους.
Κατά τη διάρκεια του screening πραγματοποιούνται εξακρίβωση ταυτότητας, λήψη βιομετρικών στοιχείων, έλεγχοι ασφαλείας, υγειονομικός έλεγχος και αξιολόγηση τυχόν ευαλωτότητας, ενώ τα στοιχεία διασταυρώνονται με τις ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων.
Η διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται εντός επτά ημερών στα εξωτερικά σύνορα και εντός τριών ημερών για πρόσωπα που εντοπίζονται στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς να έχουν προηγουμένως καταγραφεί.
Αυστηρότερες διαδικασίες ασύλου: Αιτούντες που προέρχονται από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας έως 20%, όσοι θεωρούνται κίνδυνος για την ασφάλεια ή όσοι παραπλανούν τις αρχές θα υπάγονται υποχρεωτικά σε συνοριακή διαδικασία ταχείας εξέτασης. Η διαδικασία ασύλου δεν θα μπορεί να υπερβαίνει τις 12 εβδομάδες, συμπεριλαμβανομένης της προσφυγής. Εφόσον η αίτηση απορριφθεί, θα ακολουθεί συνοριακή διαδικασία επιστροφής διάρκειας έως άλλων 12 εβδομάδων, ώστε η συνολική διαδικασία να μην υπερβαίνει κατά κανόνα τις 24 εβδομάδες.
Κοινά πρότυπα υποδοχής: Ενιαίες προδιαγραφές υποδοχής σε όλα τα κράτη-μέλη, ισχυρότερες εγγυήσεις για τους αιτούντες άσυλο και ταχύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας ήδη μετά από έξι μήνες.
Αλληλεγγύη και ευθύνη: Μόνιμος μηχανισμός αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών, με δυνατότητα συνεισφοράς μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδότησης ή επιχειρησιακής βοήθειας, καθώς και σαφέστεροι κανόνες για τον καθορισμό του κράτους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση μιας αίτησης ασύλου.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο εισάγει νέους κανόνες για τις ασφαλείς χώρες καταγωγής και τις ασφαλείς τρίτες χώρες, ενώ περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για τη διαχείριση κρίσεων και περιπτώσεων εργαλειοποίησης μεταναστών από τρίτες χώρες. Στις περιπτώσεις αυτές, οι προθεσμίες μπορούν να παρατείνονται, με τη διάρκεια ορισμένων συνοριακών διαδικασιών να φθάνει έως και τις 18 εβδομάδες.
Δεν είναι όλα τα κράτη έτοιμα
Παρά την επίσημη έναρξη εφαρμογής του νέου πλαισίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η πλήρης ανάπτυξη του συστήματος θα απαιτήσει χρόνο.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση προόδου της Κομισιόν, αρκετά κράτη-μέλη εξακολουθούν να προσαρμόζουν τις υποδομές, τα πληροφοριακά συστήματα και τις διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται για την εφαρμογή των νέων κανόνων.
Ο ίδιος ο Μπρούνερ παραδέχθηκε ότι ορισμένες χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσαρμογή τους στις νέες νομικές και τεχνικές απαιτήσεις του Συμφώνου. Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο λήψης μέτρων κατά κρατών που δεν συμμορφώνονται, τόνισε ότι το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει τόσο κίνητρα όσο και κυρώσεις, συνδέοντας μεταξύ άλλων την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση με την εφαρμογή των νέων κανόνων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά πάντως ότι η νέα προσέγγιση αποδίδει ήδη αποτελέσματα, επικαλούμενη μείωση κατά 55% των παράτυπων διελεύσεων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σχέση με δύο χρόνια πριν.
