Τη δημιουργία νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων, με μεγαλύτερη ευελιξία για τα κράτη-μέλη στη διαχείριση των συνόρων, στο άσυλο και στις επιστροφές, προαναγγέλλει η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Σε εννιασέλιδη επιστολή προς τους 27 ηγέτες της ΕΕ, με ημερομηνία 13 Οκτωβρίου, την οποία είδε η HuffPost μαζί με το 19σέλιδο παράρτημά της, ενόψει της Συνόδου Κορυφής στις 15 και 16 Οκτωβρίου, παρουσιάζει πέντε προτεραιότητες για το μεταναστευτικό, από την εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης έως την προστασία των συνόρων και τις επιστροφές.
Στο παράρτημα κατονομάζονται η Θέουτα και η Κρήτη ως περιπτώσεις που ανέδειξαν την ανάγκη καλύτερης ανταλλαγής πληροφοριών, ανάλυσης και έγκαιρης κινητοποίησης απέναντι σε ασυνήθιστες μεταναστευτικές ροές.
Η επιστολή αποκαλύπτει επίσης πρόσθετη χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για την επέκταση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στην ανατολική Λιβύη, περιοχή που ελέγχεται από τις δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ. Η εξέλιξη αναδεικνύει τα ερωτήματα γύρω από τη συνεργασία της ΕΕ με τρίτες χώρες για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Όπως επισημαίνουν αναλυτές φαίνετια ότι οι Βρυξέλλες ενισχύουν τις επαφές τους με τις αρχές της ανατολικής Λιβύης, παρότι αναγνωρίζουν επισήμως μόνο την κυβέρνηση της Τρίπολης, την ώρα που οι αναχωρήσεις μεταναστών από τις περιοχές υπό τον έλεγχο του Χαφτάρ έχουν αυξηθεί.
Η φον ντερ Λάιεν επιμένει επίσης στους κόμβους επιστροφών σε τρίτες χώρες (return hubs), σημειώνοντας ότι ορισμένα κράτη-μέλη εργάζονται ήδη για τη δημιουργία τους. Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η Ελλάδα, η οποία συνεργάζεται με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία, με στόχο να λειτουργήσει το πρώτο σχετικό σχήμα εντός του 2027, σύμφωνα με τον υπουργό Μετανάστευσης Θάνο Πλεύρη.
Παρότι το ποσοστό επιστροφών αυξήθηκε στο 32%, η πρόεδρος της Επιτροπής αναγνωρίζει ότι «παραμένει υπερβολικά χαμηλό και άνισο» στην ΕΕ, ενώ πάνω από το 60% των επιστροφών είναι οικειοθελείς.
Στην επιστολή αναφέρεται επίσης στην απαγόρευση θεωρήσεων εισόδου για εν ενεργεία και πρώην μέλη του ρωσικού στρατού, λόγω αυξανόμενων απειλών για την εσωτερική ασφάλεια. Στη μεσημεριανή ενημέρωση της Κομισιόν διευκρινίστηκε ότι η νομική βάση περιλαμβάνεται στην 21η δέσμη κυρώσεων, αλλά τα εφαρμοστικά μέτρα εκκρεμούν και το Συμβούλιο θα αποφασίσει πότε θα ισχύσει η απαγόρευση.
Νέος μηχανισμός, υβριδικές απειλές και άρθρο 72
Το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης θα συμπληρώνει τους ισχύοντες κανόνες, παρέχοντας πρόσθετη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων και στις συνήθεις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, όταν οι υφιστάμενες ρυθμίσεις δεν επαρκούν.
Η φον ντερ Λάιεν προειδοποιεί ιδιαίτερα για τις υβριδικές απειλές, την εργαλειοποίηση των μεταναστών και τη χρησιμοποίηση της μετανάστευσης ως όπλου, υπογραμμίζοντας ότι «κανένας κρατικός ή μη κρατικός παράγοντας δεν θα επιτραπεί να εκμεταλλευθεί τους κανόνες ή τις αξίες μας για να αποσταθεροποιήσει την Ένωση».
Το νέο πλαίσιο θα παρέχει συντονισμένη ευρωπαϊκή υποστήριξη στις εθνικές αντιδράσεις, χωρίς να θίγει τις νομοθεσίες έκτακτης ανάγκης βάσει του άρθρου 72 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, που αφορά τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια. Η πρωτοβουλία κινείται στην κατεύθυνση της ελληνικής πρότασης για ευρωπαϊκή υποστήριξη σε κρίσεις, χωρίς ρητή, για την ώρα, πρόβλεψη αναστολής ασύλου.
Frontex, κράτη-μέλη και Σένγκεν
Η ενίσχυση της Frontex περιλαμβάνει ευρωπαϊκή εφεδρεία συνοριοφυλάκων και επιστροφών, νέα δύναμη ταχείας αντίδρασης και κέντρο συντονισμού επιστροφών.
«Θα ενισχύσουμε την κοινή επιχειρησιακή ικανότητα της Frontex στα σύνορά μας, στις επιστροφές και σε περιόδους κρίσης, με πλήρη σεβασμό στις αρμοδιότητες των κρατών-μελών», τονίζει.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι όλα τα κράτη-μέλη διαθέτουν πλέον την αναγκαία ικανότητα για τις μεταφορές αιτούντων άσυλο και τα καλεί να «εντείνουν τις προσπάθειές τους και να ολοκληρώσουν το έργο». Ζητά επίσης περιορισμό των μη επιτρεπόμενων δευτερογενών μετακινήσεων και άρση των εσωτερικών ελέγχων στη Σένγκεν, όταν δεν δικαιολογούνται πλέον.
Μαρόκο και Λιβύη: Ερωτήματα για τη συνεργασία
Η φον ντερ Λάιεν αναφέρεται στη δέσμευση του Μαρόκου να επαναδεχθεί όσους παραμένουν παράτυπα στη Θέουτα. Ωστόσο, η κρίση έχει προκαλέσει ερωτήματα για τον ρόλο των μαροκινών αρχών και την αξιοπιστία της συνεργασίας, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι το Ραμπάτ οργάνωσε τις μαζικές διελεύσεις.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ έχει δηλώσει ότι η συνεργασία πρέπει να αλλάξει, ενώ πρόσφατα επιβεβαίωσε την είσοδο μαροκινών πολεμικών πλοίων σε ισπανικά χωρικά ύδατα κατά την κρίση. Στη σημερινή ενημέρωση, πάντως, η Κομισιόν χαρακτήρισε το Μαρόκο στρατηγικό εταίρο, χωρίς να εξηγήσει τι συγκεκριμένα θα αλλάξει.
Για τη Λιβύη, η επιστολή αναφέρει πρόσθετα 25 εκατ. ευρώ για επέκταση δράσεων στα ανατολικά της χώρας. Ερωτηθείς γιατί αυξάνονται οι αφίξεις στην Κρήτη παρά τη συνεργασία με τις λιβυκές αρχές, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής επικαλέστηκε τη συνολική μείωση των παράτυπων διελεύσεων στην ΕΕ κατά 55% την τελευταία διετία, χωρίς συγκεκριμένη απάντηση ή χρονοδιάγραμμα για την Κρήτη.
Τουρκία: Χρηματοδότηση 1,3 δισ. ευρώ
Για την Τουρκία, η Επιτροπή ζητά «πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή» της Δήλωσης ΕΕ–Τουρκίας και της συμφωνίας επανεισδοχής έναντι όλων των κρατών-μελών, με τη φον ντερ Λάιεν να αναφέρεται στο πολυετές χρηματοδοτικό πακέτο 1,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2025–2027, για τη στήριξη των προσφύγων και συναφείς δράσεις.
Στο παράρτημα καταγράφονται ειδικότερα 161 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της επιτήρησης των ανατολικών και νοτιοανατολικών συνόρων της Τουρκίας και 150 εκατ. ευρώ για την υποστήριξη οικειοθελών επιστροφών στη Συρία. Διάλογος υψηλού επιπέδου ΕΕ–Τουρκίας για τη μετανάστευση και την ασφάλεια προγραμματίζεται για το πρώτο τρίμηνο του 2027.
