Το Σουλτανάτο του Ομάν, ένα μικρό κρατίδιο στο τέλος του Περσικού κόλπου, έχει καταφέρει να διατηρήσει για δεκαετίες την ουδετερότητά του στην ταραγμένη περιοχή, γεγονός που του έδωσε το παρατσούκλι «η Ελβετία της Μέσης Ανατολής».
Με τη διπλωματία να βρίσκεται σε εξέλιξη για την συμφωνία ειρήνης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν για την ομαλή αποκατάσταση της ναυσιπλοίας στα Στενά του Ορμούζ, το Ομάν παρουσιάζει μια νέα διπλωματική στρατηγική στις συζητήσεις επαναφέροντας το ζήτημα των διοδίων στο τραπέζι.
Αναλυτές του CNBC, αποκαλούν τη θέση του Ομάν ως το «τυφλό σημείο» στις αγορές πετρελαίου δίνοντας του ρόλο πρωταγωνιστή στην περιοχή, γεγονός που θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα.
Το Ομάν έχει καταφέρει να είναι ένας αξιόπιστος ενδιάμεσος διαμεσολαβητής σε περιφερειακές κρίσεις και παραμένει μία από τις λίγες χώρες που εμπιστεύονται τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσινγκτον, η οποία επιθυμεί να διασφαλίσει ότι η ροή μέσω του στενού θα ξαναρχίσει απρόσκοπτα.
Όμως λόγω της θέσης του στη νοτιοανατολική ακτή της Αραβικής Χερσονήσου, απέναντι από το Ιράν στην άλλη πλευρά του στενού, το Ομάν μετέχει σε αυτές τις συνομιλίες όχι μόνο ως μεσολαβητής αλλά ως ένας από τους βασικούς ενδιαφερόμενους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις φαίνεται να συντάσεται στην ίδια πλευρά με το Ιράν για τη δημιουργία μιας νέας τάξης ναυτικής ασφάλειας, καθώς το ενδεχόμενο των διοδίων δεν έχει φύγει από το τραπέζι.
Το Ομάν έχει δηλώσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα συμμορφώνεται με το διεθνές δίκαιο, αν και η προοπτική ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος σε μια πλωτή οδό που συνήθως χειρίζεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου έχει προκαλέσει συναγερμό.
Μπορεί το Ομάν να χρεώνει τέλη στο Ορμούζ;
Αναλυτές δήλωσαν στο CNBC ότι η δυνατότητα του Ομάν να επιβάλλει τέλη υπηρεσιών βρίσκεται εντός αυστηρών νομικών ορίων, δεδομένου ότι το στενό διέπεται από την αρχή της διέλευσης, η οποία δεν επιτρέπει στα κράτη να χρεώνουν τα πλοία για τη διέλευσή τους. Τα τέλη υπηρεσιών, ωστόσο, μπορεί να είναι ένας τρόπος για να παρακαμφθεί αυτό.
Η Dania Thafer, εκτελεστική διευθύντρια του Gulf International Forum, ενός think tank στην Ουάσινγκτον, υποστηρίζει ότι η θέση του Ομάν σχετικά με την χρέωση τελών ή ένα σύστημα διοδίων είναι σκόπιμα ασαφής.
«Έχετε μια περιφερειακή δύναμη, όπως το Ιράν, και στη συνέχεια έχετε μια παγκόσμια δύναμη, τις ΗΠΑ, που ασκεί πίεση στο Ομάν. Έτσι, προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν ένα βαθμό στρατηγικής ασάφειας για να προσπαθήσουν να μείνουν όσο το δυνατόν περισσότερο μακριά από τη σύγκρουση και να μην υπονομεύσουν αυτούς τους πολύ ισχυρούς παίκτες» υποστηρίζει.
Εάν τα έθνη του Κόλπου και σημαντικοί διεθνείς παράγοντες δώσουν το πράσινο φως στο Ομάν, η Thafer εκτιμά ότι η χώρα πιθανότατα θα προχωρήσει σε ένα είδος συστήματος τελών εξυπηρέτησης στο Στενό του Ορμούζ.
Παρότι κάτι τέτοιο θα αλλάξει σημαντικά την τιμολόγηση στα φορτία που θα περνούν από τα Στενά του Ορμούζ οι αγορές θα «προσαρμοστούν γρήγορα» στις συνθήκες αρκεί να επιστρέψουν στην ασφαλή διέλευση των πλοίων.
Αντίθετες οι ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ ωστόσο, έχουν αντιταχθεί σθεναρά σε οποιαδήποτε διόδια στο Στενό του Ορμούζ. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει μάλιστα στο παρελθόν να επιβάλει «επιθετικά» κυρώσεις κατά του Ομάν εάν θεωρηθεί ότι βοηθά το Ιράν να δημιουργήσει ένα σύστημα διοδίων.
«Όλα τα έθνη θα πρέπει να απορρίψουν κατηγορηματικά οποιεσδήποτε προσπάθειες του Ιράν να διαταράξει την ελεύθερη ροή του εμπορίου», είχε δηλώσει ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ.
Σύμφωνα με τους όρους του μνημονίου συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν, που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου, η Τεχεράνη δεν μπορεί να επιβάλει διόδια στα πλοία κατά τη διάρκεια των 60 ημερών διαπραγματεύσεων για την εξεύρεση μόνιμης διευθέτησης.
Ωστόσο, όπως υποστηρίζει το Reuters, το Ιράν έχει εμμονή με την προοπτική να κερδίσει διεθνή αναγνώριση του ελέγχου του στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό περιλαμβάνει τη δυνατότητα επιβολής τελών στα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από τον Κόλπο, και το Ομάν μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά σε αυτό.
Ο Άντριου Λέμπερ, μη μόνιμος ακαδημαϊκός στο Πρόγραμμα Carnegie Middle East, δήλωσε ότι η φήμη του Ομάν ως μεσολαβητή «το έχει αφήσει ολοένα και πιο παγιδευμένο» μεταξύ των απαιτήσεων της Τεχεράνης για κάποιο είδος διοδίων στο στενό και των πιέσεων των ΗΠΑ προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η πρόκληση για το Ομάν, σύμφωνα με τον Λέμπερ, είναι ότι η γεωγραφία του σημαίνει ότι έχει άμεσο συμφέρον σε ό,τι συμβαίνει σχετικά με το Στενό του Ορμούζ. Η χώρα έχει λόγους ασφαλείας και οικονομικό συμφέρον είτε να συμφωνήσει με το σχέδιο του Ιράν είτε να χρεώσει κάποιο είδος τελών, πρόσθεσε, υπό την προϋπόθεση ότι και το Ομάν θα λάβει ένα μερίδιο.
«Είναι πολύ πιθανό το Ομάν να συνεχίσει να συνυπογράφει κάποιο είδος ιρανικού σχεδίου τελών υπηρεσιών ή να του δώσει μια πιο ήπια εκδοχή μέχρι να το φέρει σε άμεση σύγκρουση με τους Άραβες γείτονές του ή τις Ηνωμένες Πολιτείες», είπε ο Λέμπερ.
Το «τυφλό σημείο» των αγορών πετρελαίου
Ο Νιλ Κουίλιαμ, ειδικός σε θέματα ενεργειακής πολιτικής, γεωπολιτικής και εξωτερικών υποθέσεων με επίκεντρο τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο Chatham House, δήλωσε ότι ο συνδυασμός γεωγραφίας και διπλωματίας δίνει στο Ομάν επιρροή στους κανόνες, τις διαδικασίες και τις μελλοντικές ρυθμίσεις που διέπουν το Στενό του Ορμούζ.
«Αγορές τείνουν να τιμολογούν τον κίνδυνο διαταραχής, αλλά δίνουν λιγότερη προσοχή στον κίνδυνο διακυβέρνησης. Αυτό δημιουργεί ένα τυφλό σημείο», δήλωσε ο Quilliam στο CNBC μέσω email.
«Οι αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης του Πορθμού, ακόμη και αν είναι σταδιακές και διαπραγματευόμενες, θα μπορούσαν να αλλάξουν το κόστος, τις απαιτήσεις συμμόρφωσης και τη δυναμική της ασφάλισης χωρίς ένα δραματικό συμβάν ασφαλείας», πρόσθεσε.
