Ο έλεγχος επί των Στενών του Ορμούζ έχει μετατραπεί σε «χρυσό όπλο» για το Ιράν –για χάρη του οποίου είναι πρόθυμο να ρισκάρει νέες κλιμακώσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες– και αποτελεί προτεραιότητα μεγαλύτερη ακόμη και από το πυρηνικό πρόγραμμα, εξαιτίας του οποίου η χώρα υπέστη κυρώσεις επί δεκαετίες.
Το ζήτημα είναι τόσο κεντρικής σημασίας για την ιρανική στρατηγική, ώστε αυτή την εβδομάδα δέχθηκαν πυρά πλοία που διέπλεαν τα Στενά χωρίς την έγκριση της Τεχεράνης, γεγονός που οδήγησε σε ανταλλαγή πυρών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, απειλώντας την προσωρινή συμφωνία ειρήνης που επιτεύχθηκε τον περασμένο μήνα.
Οι Ιρανοί ηγέτες, οι οποίοι δίσταζαν για χρόνια να ασκήσουν πίεσεις το θαλάσσιο πέρασμα από όπου διέρχρται το ένα το πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών αλλά τώρα το βλέπουν ως το ισχυρότερο χαρτί τους σε μια σειρά από διαμάχες με τη Δύση ενώ εκτιμάται πως είναι και ο λόγος για τον οποίο η Ουάσιγκτον τερμάτισε τον πόλεμο.
«Αναγνωρίστε τη νέα ιρανική τάξη στα Στενά του Ορμούζ: αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός», έγραψε ο Εμπραχίμ Αζίζι, μέλος της επιτροπής εθνικής ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, απευθυνόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ενώ η επιμονή τους να διατηρήσουν τον έλεγχο της πλωτής οδού κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια ακόμη μακροχρόνια διαμάχη με τον υπόλοιπο κόσμο, υπάρχει μικρή διαφωνία σχετικά με την πολιτική στην Τεχεράνη, δήλωσαν στο Reuters δύο ανώτερες ιρανικές πηγές.
Υπήρξαν συζητήσεις σχετικά με το αν το Ιράν διακινδύνευε να υπερβάλει με την στάση που τηρεί, αλλά η γενική άποψη στους κορυφαίους κύκλους ήταν ότι καμία λογική χώρα δεν μπορούσε να εγκαταλείψει ένα τόσο σημαντικό σημείο μόχλευσης, δήλωσε μία από τις πηγές. «Το ζήτημα του Ορμούζ, το οποίο είναι το χρυσό όπλο του Ιράν, είναι κάτι που τώρα θέλουν να πάρουν από το Ιράν, και αυτό θα είναι απολύτως αδύνατο», πρόσθεσε η πηγή.
Ενώ η ενδιάμεση συμφωνία του περασμένου μήνα για τον τερματισμό της σύγκρουσης, την οποία υπέγραψε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, επέτρεψε να αυξηθεί ο αριθμός διελεύσεων απο τα Στενά, η διατύπωση παρέμεινε ασαφής σχετικά με την τελική μοίρα της πλωτής οδού.
Το μνημόνιο κατανόησης αναφέρει ότι το Ιράν «θα προβεί σε διευθετήσεις καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση μόνο για 60 ημέρες».
Οι Ιρανοί διαπραγματευτές ερμηνεύουν αυτήν την πρόταση ως αναγνώριση από τις ΗΠΑ του δικαιώματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας να διαχειρίζεται την πλωτή οδό, αν και χωρίς να χρεώνει τέλη ή διόδια για δύο μήνες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες – και τα κράτη του Κόλπου – απορρίπτουν αυτήν την ερμηνεία, θεωρώντας ότι η διατύπωση σημαίνει μόνο ότι το Ιράν θα πρέπει να διευκολύνει την ασφαλή διέλευση των πλοίων και να μην επιβάλλει περιορισμούς που υποστηρίζονται από τη βία.
Προτεραιότητα τα Στενά έαναντι του πυρηνικού προγράμματος
Μία από τις αιτίες της στάσης του Ιράν είναι η δυσπιστία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία εντάθηκε λόγω της απόφασης του Τραμπ το 2018 να ακυρώσει την υφιστάμενη πυρηνική συμφωνία, της επιστροφής του στον πόλεμο φέτος —αφού είχε συμφωνηθεί κατάπαυση του πυρός το προηγούμενο καλοκαίρι— καθώς και της αιφνιδιαστικής έναρξης των εχθροπραξιών εν μέσω διπλωματικών διαπραγματεύσεων.
Όπως δήλωσε ανώτατη πηγή, εάν το Ιράν υποχωρούσε στο ζήτημα του Ορμούζ, ο Τραμπ απλώς θα κλιμάκωνε τις απαιτήσεις του σε άλλους τομείς, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού ζητήματος και του οπλοστασίου συμβατικών πυραύλων της χώρας, καθώς μια τέτοια κίνηση «σημαίνει συνθηκολόγηση, κάτι που είναι αδύνατο να συμβεί».
Αν και το Ιράν προειδοποιούσε επί χρόνια ότι θα μπορούσε να κλείσει τα Στενό —έχοντας μάλιστα δηλώσει κάποτε ότι κάτι τέτοιο θα ήταν «τόσο εύκολο όσο το να πίνεις ένα ποτήρι νερό»— ανώτατα στελέχη είχαν εκφράσει κατ’ ιδίαν τον δισταγμό τους, θεωρώντας το εν λόγω μέτρο ως έσχατη λύση.
Ο λόγος του δισταγμού τους ήταν ο κίνδυνος περαιτέρω διεθνούς απομόνωσης μέσω μιας κίνησης που θα εξόργιζε τόσο τους γείτονες στον Κόλπο όσο και τους καταναλωτές ενέργειας παγκοσμίως, πλήττοντας τελικά την ίδια την οικονομία της χώρας.
Ωστόσο, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, σκοτώνοντας τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν και άλλα υψηλόβαθμα στελέχη, οι Ιρανοί αξιωματούχοι θεώρησαν ότι δεν είχαν πλέον τίποτα να χάσουν. Έκλεισαν τα Στενό για κάθε είδους κυκλοφορία πλην της δικής τους, προκαλώντας τη μεγαλύτερη διαταραχή στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό στην ιστορία.
Αφού αρχικά δίστασε λόγω των επιπτώσεων στις τιμές του πετρελαίου, η Ουάσιγκτον προχώρησε και η ίδια σε αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών τον Απρίλιο. Τελικά, το κόστος του αποκλεισμού των Στενών έγινε τόσο μεγάλο, που και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προχωρήσουν στη συμφωνία.
Ωστόσο, έχοντας αναγκάσει τις ΗΠΑ να προσέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μέσω του προηγούμενου αποκλεισμού των Στενών, το Ιράν θεωρεί πλέον ότι πρέπει να θεσμοθετήσει αυτή τη δυνατότητα.
«Και οι δύο πλευρές ανησυχούσαν για τα άμεσα οικονομικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν. Παράλληλα, όμως, αμφότερες πιστεύουν ότι έχουν βγει κερδισμένες. Επικρατεί, λοιπόν, η άποψη ότι αρκεί να πιέσουν λίγο περισσότερο για να πετύχουν αυτό που θέλουν», δήλωσε ο Αλί Ανσαρί, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Σεντ Άντριους της Σκωτίας.
Το Ιράν εστιάζει πλέον πολύ περισσότερο στο ζήτημα του Ορμούζ παρά στο πυρηνικό πρόγραμμα – για το οποίο θεωρεί επίσης ότι η Ουάσιγκτον έχει αναγνωρίσει το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου, καθώς και στη διαδικασία αραίωσης των υπαρχόντων αποθεμάτων του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού εντός της χώρας.
Το πυρηνικό ζήτημα αποτελεί τη βασικότερη αιτία διαμάχης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών επί σχεδόν 25 χρόνια, την αφορμή για την επιβολή αυστηρών διεθνών κυρώσεων κατά του Ιράν, καθώς και τον κύριο δηλωμένο λόγο για τον πόλεμο του Τραμπ.
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραπέμφθηκαν σε μεταγενέστερες συζητήσεις, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου. Το Ιράν αρνείται να ξεκινήσει έστω και συνομιλίες για το πυρηνικό ζήτημα, προτού οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδεχθούν την πλήρη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ από την πλευρά του, όπως δήλωσαν στο Reuters ανώτερες ιρανικές πηγές.
