Η πρώτη πληροφορία για την υπόθεση της πτήσης FZ1073 της flydubai προκαλούσε ένα εύλογο ερώτημα: πώς είναι δυνατόν να βρέθηκε με μαχαίρι ο συγκυβερνήτης μέσα στο πιλοτήριο, όταν πιλότοι και πληρώματα περνούν από τα προβλεπόμενα μέτρα ασφαλείας πριν φθάσουν στο αεροσκάφος;
Οι νεότερες πληροφορίες δίνουν διαφορετική διάσταση στην υπόθεση. Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσαν οι αρχές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και μετέδωσε το Reuters, ο συγκυβερνήτης φέρεται να χρησιμοποίησε εναντίον του κυβερνήτη ένα crash axe.
Δηλαδή ένα τσεκούρι που δεν χρειάστηκε να περάσει από κανέναν έλεγχο ασφαλείας του αεροδρομίου. Βρισκόταν ήδη μέσα στο αεροπλάνο ως εξοπλισμός έκτακτης ανάγκης.
Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί της EASA προβλέπουν crash axe ή crowbar στο flight crew compartment συγκεκριμένων κατηγοριών αεροσκαφών. Σε αεροσκάφη με περισσότερες από 200 θέσεις προβλέπεται πρόσθετο crash axe ή crowbar μέσα ή κοντά στο πίσω galley. Εάν βρίσκεται στην καμπίνα, δεν πρέπει να είναι ορατό στους επιβάτες. Αντίστοιχες απαιτήσεις υπάρχουν και στους αμερικανικούς κανονισμούς της FAA.
Γιατί χρειάζεται τσεκούρι ένα αεροπλάνο
Υπάρχει η εντύπωση ότι το crash axe βρίσκεται στο cockpit κυρίως για να σπάσουν οι πιλότοι ένα παράθυρο και να εγκαταλείψουν το αεροσκάφος. Ο πραγματικός ρόλος του είναι ευρύτερος.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε σοβαρή κατάσταση έκτακτης ανάγκης για πρόσβαση πίσω από εσωτερικές επενδύσεις ή panels, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κρυφή φωτιά ή καπνός και πρέπει το πλήρωμα να φθάσει στην εστία. Η χρήση του απαιτεί γνώση του αεροσκάφους, καθώς πίσω από τις επενδύσεις μπορεί να υπάρχουν καλώδια, σωληνώσεις και κρίσιμα συστήματα.
Ένα εργαλείο που μπορεί να σώσει ζωές σε μία πυρκαγιά μπορεί, εάν χρησιμοποιηθεί με διαφορετικό σκοπό, να μετατραπεί σε επικίνδυνο όπλο. Αυτό ακριβώς αναδεικνύει η υπόθεση της flydubai.
Η πόρτα του πιλοτηρίου έγινε φρούριο
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 άλλαξε ριζικά η φιλοσοφία προστασίας του cockpit. Η πόρτα του πιλοτηρίου στα σύγχρονα επιβατικά αεροσκάφη είναι ενισχυμένη και η πρόσβαση ελέγχεται από το εσωτερικό.
Οι κανονισμοί προβλέπουν συστήματα ώστε οι πιλότοι να γνωρίζουν ποιος βρίσκεται έξω και ζητεί πρόσβαση. Το πλήρωμα καμπίνας επικοινωνεί με τους πιλότους μέσω interphone και συστημάτων κλήσης.
Η φιλοσοφία είναι να εμποδίζεται η μη εξουσιοδοτημένη είσοδος από την καμπίνα στο cockpit. Πολύ δυσκολότερο πρόβλημα δημιουργείται όταν ο κίνδυνος προέρχεται από εξουσιοδοτημένο μέλος του πληρώματος που βρίσκεται ήδη μέσα στο πιλοτήριο.
Τα κουδούνια είναι η δεύτερη γλώσσα του πληρώματος
Οι επιβάτες ακούν συχνά ένα, δύο ή περισσότερα χαρακτηριστικά «ντινγκ». Τα αεροσκάφη διαθέτουν συστήματα ενδοεπικοινωνίας, ηχητικών σημάτων και φωτεινών ενδείξεων ώστε cockpit και cabin crew να επικοινωνούν άμεσα.
Μία κλήση μπορεί να αφορά απλή επικοινωνία, άλλη να καλεί συγκεκριμένο μέλος του πληρώματος και άλλη να υποδηλώνει επείγουσα κατάσταση. Δεν υπάρχει όμως ένας ενιαίος διεθνής κώδικας που να ορίζει, για παράδειγμα, ότι συγκεκριμένος αριθμός χτυπημάτων σημαίνει το ίδιο σε όλες τις εταιρείες.
Οι κώδικες καθορίζονται από τον τύπο του αεροσκάφους και τις SOPs, δηλαδή τις τυποποιημένες διαδικασίες της κάθε αεροπορικής εταιρείας. Επομένως, ακόμη και ένας κώδικας όπως «έξι χτυπήματα» για emergency μπορεί να ισχύει σε συγκεκριμένη εταιρεία ή περίοδο, αλλά δεν αποτελεί παγκόσμιο κανόνα.
Φωτιά και καπνός: ο μεγάλος εχθρός
Το αεροσκάφος διαθέτει πολλαπλά μέσα αντιμετώπισης φωτιάς και καπνού: φορητούς πυροσβεστήρες, ανιχνευτές καπνού, προστατευτικό αναπνευστικό εξοπλισμό και ειδικές διαδικασίες.
Η εκπαίδευση των πληρωμάτων περιλαμβάνει αναγνώριση της πηγής μιας φωτιάς, άμεση ενημέρωση του cockpit, επιλογή του κατάλληλου πυροσβεστικού μέσου και πρακτική εξάσκηση στην κατάσβεση και στη λειτουργία μέσα σε περιβάλλον καπνού.
Το cabin crew δεν εκπαιδεύεται μόνο στο service. Σε κατάσταση ανάγκης μετατρέπεται μέσα σε δευτερόλεπτα σε οργανωμένη ομάδα διάσωσης και εκκένωσης.
Οι τσουλήθρες και οι σωστικές λέμβοι
Οι έξοδοι κινδύνου διαθέτουν, ανάλογα με τον τύπο του αεροσκάφους, evacuation slides ή slide-rafts. Σε εκκένωση, οι τσουλήθρες αναπτύσσονται ώστε οι επιβάτες να εγκαταλείψουν γρήγορα το αεροσκάφος.
Σε αεροσκάφη και διαδρομές όπου προβλέπεται, ορισμένες slide-rafts μπορούν να λειτουργήσουν και ως σωστικές σχεδίες στη θάλασσα. Για πτήσεις πάνω από θάλασσα υπάρχουν πρόσθετες απαιτήσεις για σωσίβια, σωστικές λέμβους, μέσα σηματοδότησης κινδύνου και survival equipment.
Τα σωσίβια βρίσκονται σε άμεσα προσβάσιμες θέσεις και, ανάλογα με το αεροσκάφος και τη διαδρομή, υπάρχουν πρόσθετα μέσα επιβίωσης για εγκατάλειψη στη θάλασσα.
Οξυγόνο, φακοί, μεγάφωνα και πομποί
Στον εξοπλισμό έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνονται επίσης, ανάλογα με το αεροσκάφος, φορητό οξυγόνο, protective breathing equipment, emergency lighting με ανεξάρτητη τροφοδοσία, φακοί, first-aid kits, emergency medical kits, φορητά μεγάφωνα και Emergency Locator Transmitters.
Τα μεγάφωνα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα εάν μετά από ατύχημα δεν λειτουργεί το ηλεκτρικό σύστημα ανακοινώσεων και πρέπει το πλήρωμα να κατευθύνει εκατοντάδες ανθρώπους κατά την εκκένωση.
Γιατί πλαστικά μαχαιροπίρουνα και ποτήρια
Μετά τις αεροπειρατείες και ιδιαίτερα μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι εταιρείες και οι αρχές ασφαλείας επανεξέτασαν ακόμη και καθημερινά αντικείμενα του service.
Γι’ αυτό σε πολλές πτήσεις χρησιμοποιούνται πλαστικά ή άλλα μη αιχμηρά μαχαιροπίρουνα και πλαστικά ή χάρτινα ποτήρια. Δεν υπάρχει πάντως παγκόσμια απαγόρευση κάθε μεταλλικού μαχαιροπίρουνου ή γυάλινου ποτηριού. Οι πρακτικές διαφέρουν ανά εταιρεία, χώρα, κατηγορία θέσης και πρόγραμμα ασφαλείας.
Η λογική είναι ότι μέσα σε έναν κλειστό χώρο ακόμη και ένα καθημερινό αντικείμενο μπορεί, σε ακραίες συνθήκες, να μετατραπεί σε κίνδυνο.
Το παράδοξο που αποκάλυψε η flydubai
Τα σύγχρονα επιβατικά αεροσκάφη διαθέτουν ένα εντυπωσιακό πλέγμα ασφαλείας: προστατευμένη πρόσβαση στο cockpit, ενδοεπικοινωνία, ηχητικές και φωτεινές ειδοποιήσεις, πυροσβεστικό εξοπλισμό, οξυγόνο, crash axe, τσουλήθρες, σωσίβια, σωστικές σχεδίες, emergency lighting και πομπούς εντοπισμού.
Η υπόθεση της FZ1073 αναδεικνύει όμως ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της αεροπορικής ασφάλειας: τι συμβαίνει όταν ο κίνδυνος δεν επιχειρεί να μπει στο πιλοτήριο αλλά βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτό;
Το crash axe είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Βρίσκεται στο αεροσκάφος επειδή σε μια φωτιά ή άλλη καταστροφή μπορεί να σώσει ζωές. Το ίδιο αντικείμενο, εάν χρησιμοποιηθεί εναντίον ανθρώπου, μπορεί να γίνει όπλο.
Είναι μία από τις δύσκολες ισορροπίες της αεροπορίας: το αεροπλάνο πρέπει να είναι εξοπλισμένο για το χειρότερο ατύχημα και ταυτόχρονα προστατευμένο από την κακόβουλη χρήση του ίδιου του σωστικού εξοπλισμού.
