Την ώρα που τα κρούσματα της νόσου του Λάιμ, γνωστής και ως βορρελίωσης, αυξάνονται σε πολλές περιοχές του κόσμου, ένας σπάνιος αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνος ιός που μεταδίδεται από τσιμπούρια προκαλεί ανησυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η περίπτωση του 66χρονου συνταξιούχου φαρμακοποιού Τζον Ρίγκαν από το Κόνκορντ του Νιου Χάμσαϊρ, που παρουσιάστηκε από το CNN, αποτυπώνει με δραματικό τρόπο τον κίνδυνο. Ο Ρίγκαν είχε μόλις ξεκινήσει τη σύνταξή του και περνούσε μεγάλο μέρος του χρόνου του στη φύση.
Στις αρχές Μαΐου, επιστρέφοντας στο σπίτι, εντόπισε ένα τσιμπούρι πάνω στο δέρμα του. Το αφαίρεσε αμέσως και, γνωρίζοντας ότι για τη μετάδοση της νόσου του Λάιμ απαιτείται συνήθως παραμονή του παρασίτου στο δέρμα για περίπου 36 ώρες, θεώρησε ότι ο κίνδυνος είχε απομακρυνθεί.
Δεν γνώριζε, όμως, ότι ορισμένα τσιμπούρια μπορούν να μεταδώσουν έναν διαφορετικό παθογόνο παράγοντα μέσα σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα.
Από τα συμπτώματα μιας ίωσης στην εντατική
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Ρίγκαν άρχισε να αισθάνεται αδιαθεσία. Είχε πονοκέφαλο, πυρετό, μυϊκούς πόνους, ναυτία και διάρροια, συμπτώματα που αρχικά παρέπεμπαν σε μια κοινή λοίμωξη.
Στα μέσα Μαΐου επισκέφθηκε το τοπικό νοσοκομείο. Οι εξετάσεις, ωστόσο, δεν έδειξαν την αιτία της κατάστασής του. Του χορηγήθηκαν οροί και αντιεμετικά και επέστρεψε στο σπίτι.
Η εικόνα άλλαξε δραματικά μέσα σε λίγες ώρες.
Η σύζυγός του φοβήθηκε ότι είχε υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο, καθώς ο 66χρονος έχασε την ικανότητα να μιλά, να κινείται, ακόμη και να ανοίξει τα μάτια του.
Μεταφέρθηκε ξανά εσπευσμένα στο νοσοκομείο, όμως οι εξετάσεις εξακολουθούσαν να μην αποκαλύπτουν την αιτία. Η οικογένεια έθεσε στους γιατρούς το ενδεχόμενο τα συμπτώματα να συνδέονται με το τσίμπημα του τσιμπουριού, χωρίς αρχικά να επιβεβαιωθεί κάποια σχετική σύνδεση.
Καθώς η κατάστασή του επιδεινωνόταν, μεταφέρθηκε στο Massachusetts General Hospital της Βοστώνης. Εκεί υποβλήθηκε σε εξειδικευμένες εξετάσεις για λοιμώξεις που μεταδίδονται από τσιμπούρια, ενώ δείγμα αίματος στάλθηκε στη Mayo Clinic.
Στο μεταξύ, το σοβαρό εγκεφαλικό οίδημα προκάλεσε αναπνευστική ανακοπή. Ο Ρίγκαν διασωληνώθηκε και τέθηκε σε μηχανική υποστήριξη και τεχνητό κώμα στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.
Η απάντηση ήρθε στις 9 Ιουνίου.
Ο ιός Powassan
Οι εξετάσεις επιβεβαίωσαν ότι ο 66χρονος είχε προσβληθεί από τον ιό Powassan, έναν σπάνιο ιό που μεταδίδεται μέσω τσιμπουριών.
Η διαφορά του από τη νόσο του Λάιμ είναι σημαντική. Ενώ το βακτήριο της βορρελίωσης χρειάζεται συνήθως αρκετές ώρες προσκόλλησης του τσιμπουριού για να μεταδοθεί, ο ιός Powassan μπορεί να περάσει στον ανθρώπινο οργανισμό πολύ ταχύτερα, ακόμη και μέσα σε περίπου 15 λεπτά από το τσίμπημα.
Για τον Ρίγκαν, η διάγνωση σήμανε την έναρξη μιας μακράς και δύσκολης περιόδου αποκατάστασης.
Ένας μήνας σε κώμα και ένας δύσκολος δρόμος επιστροφής
Ύστερα από σχεδόν έναν μήνα σε κώμα, ο 66χρονος άρχισε σταδιακά να ανακτά τις αισθήσεις του.
Η παρατεταμένη ακινησία είχε, στο μεταξύ, προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, μεταξύ των οποίων θρομβώσεις και πνευμονία. Η ιατρική ομάδα κατάφερε να τις αντιμετωπίσει και, στις αρχές Ιουλίου, ο Ρίγκαν μεταφέρθηκε σε εξειδικευμένο κέντρο αποκατάστασης στη Βοστώνη.
Εκεί ξεκίνησε ένας νέος αγώνας: να ξαναμάθει να περπατά, να μιλά και να συντονίζει τις κινήσεις του.
Η αποκατάσταση εξελίσσεται αργά, αλλά σταθερά. Ο 66χρονος έχει πλέον πλήρη επίγνωση όσων συνέβησαν και προσπαθεί να ανακτήσει σταδιακά τις κινητικές και γλωσσικές του ικανότητες.
Για την οικογένειά του, ακόμη και οι μικρές καθημερινές βελτιώσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν η στιγμή που κατάφερε να φάει λίγο από το αγαπημένο του παγωτό με γεύση καφέ.
Παρά τις δυσκολίες και τους μυοσκελετικούς πόνους, η οικογένεια προετοιμάζει ήδη το σπίτι για την επιστροφή του, εγκαθιστώντας μεταξύ άλλων ειδικές ράμπες.
Τι είναι ο ιός Powassan
Ο ιός Powassan ανήκει στην οικογένεια των ορθοφλαβοϊών, στην οποία περιλαμβάνονται και άλλοι ιοί που μεταδίδονται με αρθρόποδα, όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου και ο ιός Ζίκα.
Ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950, όταν ένα παιδί στην πόλη Powassan του Οντάριο στον Καναδά πέθανε από εγκεφαλίτιδα.
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως από είδη τσιμπουριών που μπορούν επίσης να μεταφέρουν το βακτήριο της νόσου του Λάιμ, μεταξύ αυτών τα λεγόμενα μαυροπόδαρα τσιμπούρια ή τσιμπούρια των ελαφιών.
Η λοίμωξη παραμένει σπάνια στις ΗΠΑ, με λιγότερα από 100 επιβεβαιωμένα κρούσματα να καταγράφονται κατά μέσο όρο ετησίως. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι ειδικοί παρακολουθούν ανοδική τάση, η οποία συνδέεται μεταξύ άλλων με την αύξηση των πληθυσμών των τσιμπουριών.
Οι σοβαρές μορφές της νόσου μπορούν να προκαλέσουν εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα και να οδηγήσουν σε μόνιμες νευρολογικές βλάβες. Περίπου ένας στους δέκα ασθενείς με σοβαρή νόσο καταλήγει, ενώ σημαντικό ποσοστό των επιζώντων αντιμετωπίζει μακροχρόνιες νευρολογικές επιπλοκές.
Η βαρύτητα της νόσου συνδέεται με την προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ο ιός μπορεί να πολλαπλασιαστεί στα νευρικά κύτταρα, ενώ παράλληλα η ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού μπορεί να ενισχύσει τη φλεγμονή και το εγκεφαλικό οίδημα.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδικό αντιιικό φάρμακο ή εμβόλιο κατά του Powassan. Η αντιμετώπιση είναι κατά κύριο λόγο υποστηρικτική, με τους γιατρούς να επικεντρώνονται στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και των επιπλοκών.
Η ευρωπαϊκή εικόνα
Ο ιός Powassan εντοπίζεται κυρίως στη Βόρεια Αμερική και την ανατολική Ρωσία και δεν αποτελεί σήμερα ενδημική απειλή στην Ευρώπη.
Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ωστόσο, κυκλοφορεί ένας στενός συγγενής του, ο ιός της κροτωνογενούς εγκεφαλίτιδας (Tick-borne encephalitis virus – TBEV), ο οποίος μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρές νευρολογικές λοιμώξεις, όπως μηνιγγίτιδα και εγκεφαλίτιδα.
Μια σημαντική διαφορά είναι ότι για την κροτωνογενή εγκεφαλίτιδα υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο, το οποίο χρησιμοποιείται προληπτικά και συστήνεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα για άτομα που ζουν ή ταξιδεύουν σε περιοχές όπου ο ιός κυκλοφορεί.
Την ίδια ώρα, η νόσος του Λάιμ παραμένει μία από τις συχνότερες λοιμώξεις που μεταδίδονται από τσιμπούρια στην Ευρώπη και διεθνώς.
Πρόκειται για βακτηριακή λοίμωξη, που προκαλείται από βακτήρια του γένους Borrelia και αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, ιδιαίτερα όταν διαγνωστεί και θεραπευτεί έγκαιρα.
Ένα χαρακτηριστικό πρώιμο σύμπτωμα μπορεί να είναι το μεταναστευτικό ερύθημα, μια δερματική βλάβη που συχνά εμφανίζεται με τη μορφή κυκλικού κοκκινίσματος. Χωρίς θεραπεία, η λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε αρθρίτιδα, καρδιακές επιπλοκές και νευρολογικές διαταραχές.
Η πρόληψη παραμένει κρίσιμη
Παρά τις διαφορές μεταξύ των λοιμώξεων που μεταδίδονται από τσιμπούρια, ένα κοινό μέτρο προστασίας παραμένει η πρόληψη.
Η χρήση κατάλληλων εντομοαπωθητικών, τα μακριά και κατά προτίμηση ανοιχτόχρωμα ρούχα όταν κάποιος κινείται στη φύση, καθώς και ο σχολαστικός έλεγχος του σώματος μετά την επιστροφή στο σπίτι μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η άμεση αφαίρεση ενός τσιμπουριού, καθώς και η αναζήτηση ιατρικής συμβουλής όταν, μετά από πιθανή έκθεση, εμφανιστούν πυρετός, έντονος πονοκέφαλος, μυϊκοί πόνοι ή άλλα ασυνήθιστα συμπτώματα.
