Ακόμη και μικρή έκθεση στο φως κατά τη διάρκεια του ύπνου ενδέχεται να συνδέεται με μεταβολές στη δομή και τη λειτουργία της καρδιάς, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο European Heart Journal.
«Η φωτορύπανση αναδεικνύεται σε έναν νέο παράγοντα κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα», ανέφερε ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, δρ Lu Qi, καθηγητής και διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για την Παχυσαρκία του Πανεπιστημίου Tulane στη Νέα Ορλεάνη.
Για ποιοτικό ύπνο, οι ειδικοί συνιστούν το υπνοδωμάτιο να παραμένει όσο το δυνατόν πιο σκοτεινό, ιδανικά με επίπεδα φωτισμού που δεν ξεπερνούν το 1 lux (μονάδα μέτρησης της έντασης του φωτισμού και όχι της κατανάλωσης ενέργειας, όπως τα watt).
Ενδεικτικά, τα 3 lux αντιστοιχούν περίπου στο φως του φεγγαριού ή στο αμυδρό φως που μπορεί να περνά κάτω από μια κλειστή πόρτα.
Στη νέα έρευνα, η μεγαλύτερη έκθεση σε φως έντασης άνω των 3 lux κατά τη διάρκεια της νύχτας συνδέθηκε με μεταβολές στον καρδιακό μυ, μεταξύ των οποίων αύξηση της μάζας και του πάχους των τοιχωμάτων της αριστερής κοιλίας, καθώς και με ενδείξεις ελαφρά μειωμένης λειτουργικότητας. Οι συσχετίσεις ακολουθούσαν μάλιστα μια γραμμική δοσοεξαρτώμενη σχέση -που σημαίνει ότι όσο αυξανόταν η έκθεση στο φως τόσο εντονότερες ήταν οι παρατηρούμενες μεταβολές.
Πηγές τέτοιου φωτισμού μπορεί να υπάρχουν ακόμη και μέσα στο υπνοδωμάτιο, από φωτεινές οθόνες και ηλεκτρονικές συσκευές έως τον εξωτερικό φωτισμό που εισέρχεται από τα παράθυρα.
Τι αποκάλυψαν οι εξετάσεις της καρδιάς
Στο πρώτο σκέλος της μελέτης συμμετείχαν 11.071 άνθρωποι χωρίς διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο από τη UK Biobank, τη μεγάλη βρετανική βάση βιοϊατρικών δεδομένων.
Οι συμμετέχοντες φόρεσαν επί επτά ημέρες στον καρπό ειδική συσκευή με ενσωματωμένο αισθητήρα φωτός, ώστε να καταγραφεί η έκθεσή τους στον φωτισμό κατά τη διάρκεια της νύχτας. Περίπου τρία χρόνια αργότερα υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία καρδιάς, η οποία επέτρεψε στους επιστήμονες να εξετάσουν λεπτομερώς τη δομή και τη λειτουργία της.
Σε σύγκριση με όσους δεν είχαν ουσιαστικά καμία έκθεση σε φωτισμό άνω των 3 lux τη νύχτα, οι συμμετέχοντες με υψηλή έκθεση εμφάνιζαν κατά μέσο όρο 2,4% μεγαλύτερη μάζα της αριστερής κοιλίας και 1,5% μεγαλύτερο πάχος των τοιχωμάτων της. Παράλληλα, καταγράφηκαν μικρές αλλά μετρήσιμες ενδείξεις υποκλινικής έκπτωσης της λειτουργίας του καρδιακού μυός.
Μεταβολές παρατηρήθηκαν επίσης στη δεξιά κοιλία και στον αριστερό κόλπο. Συνολικά, τα ευρήματα παραπέμπουν σε αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «καρδιακή αναδιαμόρφωση», δηλαδή αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία της καρδιάς που μπορούν να προηγηθούν της εκδήλωσης καρδιαγγειακής νόσου.
Από την έκθεση στο φως στον καρδιαγγειακό κίνδυνο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα δεύτερο σκέλος της έρευνας, στο οποίο οι επιστήμονες εξέτασαν στοιχεία από πολύ μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων.
Συγκεκριμένα, ανέλυσαν δεδομένα 73.286 συμμετεχόντων και παρακολούθησαν την πορεία τους για διάστημα 8 έως 10 ετών. Μετά την προσαρμογή των αποτελεσμάτων για δημογραφικούς παράγοντες, τρόπο ζωής, κατάσταση υγείας και περιβαλλοντικές παραμέτρους, η υψηλή έκθεση σε φως τη νύχτα, σε σύγκριση με τη μηδενική έκθεση, συνδέθηκε με 29% υψηλότερο κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας, 15% υψηλότερο κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής, 24% υψηλότερο κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου και 33% υψηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.
Παράλληλα, συσχετίστηκε με 26% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια.
Τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι ο φωτισμός τη νύχτα αποτελεί την αιτία αυτών των νοσημάτων. Ενισχύουν, ωστόσο, τις ενδείξεις ότι η έκθεση στο νυχτερινό φως και η διαταραχή του φυσιολογικού κύκλου ύπνου και εγρήγορσης ενδέχεται να έχουν σημασία για την καρδιαγγειακή υγεία.
Ο ρόλος της διάρκειας του ύπνου
Η μικρότερη διάρκεια ύπνου φάνηκε να εξηγεί στατιστικά περίπου το 24% έως 49% της σχέσης ανάμεσα στην έκθεση στο φως τη νύχτα και στις μεταβολές που παρατηρήθηκαν στη δομή και τη λειτουργία της καρδιάς.
Δεν αποκλείεται, ωστόσο, να εμπλέκονται και άλλοι βιολογικοί μηχανισμοί. Το φως αποτελεί το βασικό περιβαλλοντικό ερέθισμα για τη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, ο οποίος επηρεάζει μεταξύ άλλων την αρτηριακή πίεση, τον καρδιακό ρυθμό και τον μεταβολισμό του μυοκαρδίου. Η έκθεση στο φως κατά τις νυχτερινές ώρες μπορεί επίσης να καταστείλει την έκκριση μελατονίνης και να διαταράξει τον ύπνο και το βιολογικό ρολόι του οργανισμού.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τους περιορισμούς της έρευνας
Παρά το μεγάλο δείγμα και την αντικειμενική καταγραφή της έκθεσης στο φως, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι μπορεί να καταγράψει συσχετίσεις, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Επιπλέον, το φως καταγράφηκε μόνο για επτά ημέρες και μέσω αισθητήρα που φορούσαν οι συμμετέχοντες στον καρπό. Η μέθοδος αυτή δεν αποτυπώνει με ακρίβεια την ποσότητα φωτός που φτάνει στα μάτια ούτε τη φασματική του σύνθεση – χαρακτηριστικό που έχει σημασία, καθώς διαφορετικά μήκη κύματος δεν επιδρούν με τον ίδιο τρόπο στον κιρκάδιο ρυθμό.
Ανεξάρτητοι επιστήμονες που σχολίασαν τη μελέτη σημειώνουν ακόμη ότι οι περισσότερες μεταβολές που καταγράφηκαν στις παραμέτρους της καρδιάς ήταν σχετικά μικρές, της τάξης περίπου του 1% έως 3%. Τα ευρήματα θεωρούνται σημαντικά σε επίπεδο πληθυσμού και δικαιολογούν περαιτέρω έρευνα, δεν σημαίνουν όμως ότι λίγος φωτισμός κατά τη διάρκεια μιας νύχτας προκαλεί άμεσα βλάβη στην καρδιά.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε το φως τη νύχτα
Ο περιορισμός του φωτισμού στο υπνοδωμάτιο μπορεί να επιτευχθεί με σχετικά απλές αλλαγές. Οι ειδικοί προτείνουν κουρτίνες ή συστήματα συσκότισης στα παράθυρα, τα οποία καλό είναι να ανοίγουν το πρωί, ώστε το φυσικό φως της ημέρας να συμβάλλει στη σωστή ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού.
Μπορούμε επίσης να περιορίζουμε το φως που εισέρχεται από διαδρόμους, πόρτες και παράθυρα. Εάν το δωμάτιο δεν μπορεί να σκοτεινιάσει επαρκώς, μια μάσκα ύπνου αποτελεί πάντα μια απλή εναλλακτική λύση.
Για το διάβασμα πριν από τον ύπνο προτιμώνται λαμπτήρες θερμού λευκού, κεχριμπαρένιου ή κόκκινου φωτός. Εάν είναι απαραίτητο ένα φωτάκι νυκτός, είναι προτιμότερο να έχει πολύ χαμηλή ένταση, να βρίσκεται κοντά στο δάπεδο και να εκπέμπει φως σε θερμές αποχρώσεις.
Τα νέα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε κάθε πηγή φωτός στο υπνοδωμάτιο ως απειλή για την καρδιά. Προσθέτουν, όμως, ακόμη ένα στοιχείο στην επιστημονική βιβλιογραφία που δείχνει ότι το σκοτάδι τη νύχτα, όπως και το φυσικό φως την ημέρα, αποτελεί μέρος του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λειτουργεί το βιολογικό μας ρολόι.
Με πληροφορίες από European Heart Journal, CNN Heath, Science Media Centre
