Σύμφωνα με δημοσίευμα του New Scientist, μια από τις μεγαλύτερες αναλύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα έρχεται να ρίξει νέο φως σε ένα ερώτημα που απασχολεί την επιστήμη εδώ και δεκαετίες: παίζει τελικά ρόλο στην υγεία το αν είμαστε πρωτότοκοι ή τα μικρότερα αδέλφια;
Η απάντηση φαίνεται πως είναι πιο σύνθετη απ’ όσο πιστεύαμε. Νέα μελέτη βασισμένη σε δεδομένα από περισσότερους από 10 εκατομμύρια ανθρώπους, δείχνει ότι η σειρά γέννησης μπορεί να συνδέεται με την πιθανότητα εμφάνισης πάνω από 150 διαφορετικών παθήσεων από νευροαναπτυξιακές διαταραχές έως σωματικά και ψυχικά νοσήματα.
Η ερευνητική ομάδα του Benjamin Kramer ανέλυσε εκατομμύρια ζεύγη αδελφών, εφαρμόζοντας μια ιδιαίτερα αυστηρή μεθοδολογία: σύγκρινε όχι μόνο αδέλφια μεταξύ τους, αλλά και άτομα από διαφορετικές οικογένειες με παρόμοια χαρακτηριστικά (όπως ηλικία γονέων και χρονική απόσταση ηλικίας μεταξύ των παιδιών). Με αυτόν τον τρόπο, προσπάθησε να απομονώσει την επίδραση της σειράς γέννησης από άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν τα αποτελέσματα.
Ποια παιδιά φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο
Τα ευρήματα αποκαλύπτουν σαφείς αν και όχι απόλυτες τάσεις:
Οι πρωτότοκοι εμφανίζουν αυξημένη πιθανότητα για αυτισμό, άγχος αλλεργίες (π.χ. αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα).
Τα δεύτερα ή μεταγενέστερα παιδιά φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ημικρανιών, γαστρεντερικών προβλημάτων, καθώς και συμπεριφορών υψηλού ρίσκου, όπως κατάχρηση ουσιών.
Συνολικά, από τις 418 παθήσεις που εξετάστηκαν, περίπου 150 παρουσίασαν στατιστική συσχέτιση με τη σειρά γέννησης. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι διαφορές είναι μικρές για παράδειγμα, η αύξηση κινδύνου σε πολλές περιπτώσεις είναι της τάξης λίγων ποσοστιαίων μονάδων.
Οι πιθανές εξηγήσεις πίσω από τα ευρήματα
Οι ερευνητές δεν μιλούν για μία μόνο αιτία, αλλά για έναν συνδυασμό παραγόντων.
Μία από τις πιο ισχυρές θεωρίες είναι η «υπόθεση υγιεινής» (hygiene hypothesis). Σύμφωνα με αυτή, τα μικρότερα παιδιά έρχονται νωρίτερα σε επαφή με μικρόβια μέσω των μεγαλύτερων αδελφών τους, κάτι που μπορεί να «εκπαιδεύει» το ανοσοποιητικό τους σύστημα και να μειώνει τον κίνδυνο αλλεργιών.
Αντίθετα, οι πρωτότοκοι μεγαλώνουν σε πιο «καθαρό» περιβάλλον, γεγονός που ενδέχεται να εξηγεί γιατί εμφανίζουν συχνότερα αλλεργικές αντιδράσεις.
Σε ό,τι αφορά τον αυτισμό, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η πρώτη εγκυμοσύνη μπορεί να συνοδεύεται από εντονότερη ανοσολογική απόκριση της μητέρας, η οποία πιθανόν επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του εμβρύου.
Παράλληλα, κοινωνικοί παράγοντες φαίνεται να παίζουν επίσης ρόλο. Έρευνες υποστηρίζουν ότι τα μικρότερα αδέλφια συχνά εκτίθενται περισσότερο σε συμπεριφορές υψηλού ρίσκου, είτε μέσω επιρροής από τα μεγαλύτερα είτε ως τρόπος διαφοροποίησης μέσα στην οικογένεια.
Τι λένε οι προηγούμενες έρευνες
Η ιδέα ότι η σειρά γέννησης επηρεάζει τη ζωή μας δεν είναι νέα. Ωστόσο, παλαιότερες μελέτες όπως αυτή που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences απέδειξαν ότι η επίδραση στην προσωπικότητα είναι σχεδόν ανύπαρκτη και στη νοημοσύνη πολύ μικρή.
Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η σειρά γέννησης δεν καθορίζει το «ποιοι είμαστε», αλλά μπορεί να επηρεάζει πιο διακριτικά βιολογικές και υγειονομικές παραμέτρους.
Μύθος ή πραγματικότητα;
Παρά τα εντυπωσιακά δεδομένα, οι επιστήμονες προειδοποιούν:
Η σειρά γέννησης δεν αποτελεί πρόβλεψη για την υγεία ενός ατόμου.
Οι διαφορές που καταγράφονται αφορούν κυρίως μεγάλους πληθυσμούς και όχι μεμονωμένα άτομα. Με απλά λόγια, το ότι κάποιος είναι πρωτότοκος ή δεύτερο παιδί δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσει απαραίτητα κάποια συγκεκριμένη πάθηση.
Το τελικό συμπέρασμα
Όπως αναφέρει και το New Scientist η νέα αυτή έρευνα δείχνει ότι η θέση μας μέσα στην οικογένεια μπορεί να αφήνει ένα λεπτό αλλά μετρήσιμο αποτύπωμα στην υγεία μας.
Ωστόσο, πρόκειται για ένα μόνο κομμάτι ενός πολύ πιο σύνθετου παζλ που περιλαμβάνει τη γενετική, το περιβάλλον, τον τρόπο ζωής και τις προσωπικές εμπειρίες. Με άλλα λόγια, η σειρά γέννησης ίσως επηρεάζει αλλά δεν καθορίζει.
Με πληροφορίες από New Scientist, medrxiv.org, pubmed, pnas.org
