Στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας, με συνεκτίμηση των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε κράτους-μέλους, ζητούν οι «27» Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως προκύπτει από τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες, που δημοσιοποιήθηκαν περίπου στη μία τα ξημερώματα της Παρασκευής, ώρα Βρυξελλών. Η καθυστέρηση είναι ενδεικτική των σκληρών διαπραγματεύσεων, με την ενέργεια να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σημεία αντιπαράθεσης.
Χρειάστηκε μάλιστα η παρέμβαση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος, μετά τις τοποθετήσεις των ηγετών, μεταξύ των οποίων και του Κυριάκου Μητσοτάκη, πρότεινε αλλαγές στο προσχέδιο και μετέθεσε τη συνέχιση της συζήτησης για την αναζήτηση συμβιβασμού. Ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε χαρακτηρίσει ανεπαρκές το κείμενο, ζητώντας μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για μέτρα στήριξης και επανεξέταση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.
Το πιθανό «παραθυράκι» για την Ελλάδα
Στην ενότητα για την ανταγωνιστικότητα, οι «27» υπογραμμίζουν ότι η σημερινή κατάσταση «απαιτεί επειγόντως μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών-μελών και διαφυλάσσοντας την Ενιαία Αγορά».
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η καταληκτική διατύπωση της παραγράφου 6:
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και να προτείνει, εφόσον χρειαστεί, περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Το τελευταίο σκέλος προστέθηκε σε σχέση με το προηγούμενο προσχέδιο που είχε περιέλθει σε γνώση της HuffPost. Η γενική αναφορά στις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών υπήρχε ήδη, αλλά πλέον συνδέεται ρητά με την εξέταση πρόσθετων μέτρων και τις διαφορετικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, η διατύπωση θα μπορούσε να αποτελέσει ένα «παραθυράκι» ώστε τα πρόσθετα μέτρα να λαμβάνουν υπόψη τις χώρες που πλήττονται περισσότερο από τις υψηλές τιμές ρεύματος, όπως η Ελλάδα ενώ πληροφορίες θέλουν να συνεκτιμάται και η δημοσιονομική σταθερότητα που διαθέτει κάθε χώρα.
Αυτό συνδέεται με την πρόταση Μητσοτάκη να χρηματοδοτηθούν στοχευμένες και προσωρινές ενισχύσεις για ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις από μέρος των πρόσθετων δημόσιων εσόδων λόγω του πληθωρισμού, εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου.
«Πρέπει να γεφυρώσουμε το χάσμα ανάμεσα στην ανάγκη να δράσουμε και στη δυνατότητά μας να το πράξουμε», είχε τονίσει.
Ωστόσο, δεν εγκρίθηκε ρητή δημοσιονομική εξαίρεση. Η νέα διατύπωση αφήνει περιθώρια ερμηνείας, όχι αυτομάτως μεγαλύτερη ευελιξία.
ETS: Τι αλλάζει για τους λογαριασμούς ρεύματος
Οι «27» ζητούν παρεμβάσεις στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), μέσω του οποίου ηλεκτροπαραγωγοί και μεγάλες βιομηχανίες πληρώνουν για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, κόστος που μπορεί να μεταφέρεται στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.
Στα τελικά συμπεράσματα προστέθηκε ρητά η ανάγκη «να μειωθεί η μεταβλητότητα της τιμής του άνθρακα και να μετριαστεί ο αντίκτυπός της στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Νέα παράγραφος ζητά επίσης την επιτάχυνση των νομοθετικών διαδικασιών για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, που ρυθμίζει την προσφορά δικαιωμάτων εκπομπών, ώστε να περιοριστούν οι υπερβολικές διακυμάνσεις των τιμών.
Οι αλλαγές αντανακλούν ζητήματα που είχε θέσει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ζητώντας επείγουσα επανεξέταση βασικών χαρακτηριστικών του ETS, χωρίς να εγκαταλειφθεί ο στόχος της απανθρακοποίησης.
ETS2: Τι σημαίνει για βενζίνη και θέρμανση
Ξεχωριστή προσθήκη αφορά το ETS2, το δεύτερο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, που επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα στα καύσιμα των οδικών μεταφορών και της θέρμανσης.
Στην πράξη, οι προμηθευτές καυσίμων θα επιβαρύνονται με κόστος CO₂, το οποίο μπορεί να μετακυλίσουν στους καταναλωτές, αυξάνοντας τις τιμές της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης και των καυσίμων θέρμανσης.
Ωστόσο, δεν υιοθετήθηκε το αίτημα για αναβολή του ETS2 έως το 2030, ενώ ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο αλλαγών στον σχεδιασμό και στις δικλίδες προστασίας του συστήματος, μετά τη νέα αξιολόγηση της Κομισιόν.
Την αναβολή του ETS2 ζητούσαν η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία, οι οποίες φέρονται να ετοίμαζαν κοινή επιστολή επικαλούμενες το ενεργειακό κόστος και τις διαφορές στις τιμές ρεύματος μεταξύ των κρατών-μελών. Η Φινλανδία, η Σουηδία και η Δανία αντιτάχθηκαν σε κάθε αποδυνάμωση του συστήματος.
Οι ηγέτες κατέληξαν τελικά στη διατύπωση:
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση όλων των επιπτώσεων του ETS2, ιδίως όσον αφορά τον σχεδιασμό του και τις δικλίδες προστασίας».
Αναβολή δεν αποφασίστηκε, αλλά ανοίγει εκ νέου η συζήτηση για τις επιπτώσεις του συστήματος.
Τα υπόλοιπα μέτρα και η συνέχεια
Οι ηγέτες χαιρετίζουν την πρόταση αναβολής ορισμένων υποχρεώσεων του κανονισμού για το μεθάνιο, καθώς και την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους περισσότερο εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους, να βελτιώσει τη λειτουργία των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων και να προωθήσει την εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης.
Ο συμβιβασμός δίνει πολιτική κατεύθυνση, όχι άμεσες νέες επιδοτήσεις, ενώ η Κομισιόν καλείται τώρα να εξετάσει πρόσθετες παρεμβάσεις. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας θα μεταφραστούν τελικά σε μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και πώς οι εθνικές κυβερνήσεις θα διεκδικήσουν και θα διαπραγματευτούν αυτή τη δυνατότητα.
