Με έντονες διαφωνίες για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό και την ενεργειακή ακρίβεια ολοκληρώθηκε η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες. Ο Εμανουέλ Μακρόν έθεσε τελεσίγραφο για συμφωνία επί του προϋπολογισμού έως τα Χριστούγεννα, ενώ ο Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε για μαραθώνιες διαπραγματεύσεις τον Δεκέμβριο, καλώντας τους ηγέτες να πάρουν «μερικά παραπάνω πουκάμισα». Πλέον ο Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει να παρουσιάσει νέα συμβιβαστική πρόταση, διαφορετική από την ιρλανδική, ενόψει της έκτακτης Συνόδου του Νοεμβρίου.
Η προσπάθεια θα επικεντρωθεί στον περιορισμό της επιβάρυνσης των κρατών-μελών, μέσω της συγκράτησης των εθνικών συνεισφορών και της εξεύρεσης πρόσθετων ευρωπαϊκών εσόδων από νέους ίδιους πόρους, όπως φόρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα, ο Κόστα επιδιώκει να διατηρηθούν επαρκή διαθέσιμα στον προϋπολογισμό για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων κρίσεων, καθώς η ιρλανδική πρόταση είχε περιορίσει σημαντικά τα σχετικά κονδύλια.
Το νέο σχέδιο αναμένεται να αποτελέσει τη βάση των διαπραγματεύσεων στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής της 26ης Νοεμβρίου, με στόχο να προετοιμαστεί μια συμφωνία τον Δεκέμβριο.
Η πολύωρη συζήτηση για τον προϋπολογισμό, σε συνδυασμό με το αδιέξοδο για την ενέργεια, οδήγησε στη ματαίωση της προγραμματισμένης βραδινής συνέντευξης Τύπου. Μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης, την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, οι ηγέτες είχαν ήδη περάσει στο δείπνο, έπειτα από πολλές ώρες διαβουλεύσεων, χωρίς να έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση συμφωνίας ή σαφής ενημέρωση για την τύχη των ενεργειακών συμπερασμάτων.
Το τελεσίγραφο Μακρόν και η σύγκρουση με τους «φειδωλούς»
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλούνται διεθνή μέσα, ο Γάλλος πρόεδρος ξεκαθάρισε στους ομολόγους του ότι από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2027 δεν θα διαθέτει το πολιτικό περιθώριο να οριστικοποιήσει συμφωνία εξ ονόματος της Γαλλίας, λόγω των προεδρικών εκλογών. Το μήνυμά του ήταν ότι ο προϋπολογισμός της περιόδου 2028–2034 πρέπει να συμφωνηθεί έως το τέλος του 2026.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, ύψους περίπου 1,83 τρισ. ευρώ, η οποία προβλέπει περικοπές περίπου 159 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν 8%, σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, ούτε αυτή η μείωση φαίνεται να αρκεί για να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.
Από τη μία πλευρά, οι λεγόμενοι «φειδωλοί», με βασικούς εκπροσώπους τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και χώρες της βόρειας Ευρώπης, πιέζουν για περαιτέρω συγκράτηση των δαπανών και των εθνικών συνεισφορών. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έστρεψε μάλιστα την προσοχή του στην πολιτική συνοχής, δηλαδή στα κονδύλια που χρηματοδοτούν την ανάπτυξη των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, θεωρώντας ότι εκεί υπάρχουν περιθώρια περικοπών.
Στον αντίποδα, οι 17 «Φίλοι της Συνοχής», μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ζητούν να προστατευθεί η χρηματοδότηση τόσο της συνοχής όσο και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η Τζόρτζια Μελόνι υπερασπίστηκε τους πόρους για τις φτωχότερες περιφέρειες, εκτιμώντας ότι μια συμφωνία τον Δεκέμβριο θα είναι δύσκολη, αλλά όχι αδύνατη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ξεκαθαρίσει νωρίτερα ότι η Αθήνα δεν θα δεχθεί περαιτέρω περικοπές στους δύο αυτούς κρίσιμους πυλώνες.
Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Ελλάδα. Η ΕΕ καλείται να χρηματοδοτήσει νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ασφάλεια και η ανταγωνιστικότητα, αλλά και την αποπληρωμή του κοινού χρέους του Ταμείου Ανάκαμψης. Καθώς αρκετά κράτη-μέλη αντιδρούν στην αύξηση των εθνικών συνεισφορών τους, η πίεση μεταφέρεται στις παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές. Έτσι, η συνοχή και η αγροτική πολιτική κινδυνεύουν να υποστούν περικοπές προκειμένου να εξευρεθούν πόροι για τις νέες ανάγκες της ΕΕ.
Ο Κόστα αναλαμβάνει – Νέα Σύνοδος τον Νοέμβριο
Μετά το αδιέξοδο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει την πρωτοβουλία των διαπραγματεύσεων, προκειμένου να παρουσιάσει νέο συμβιβαστικό σχέδιο τις επόμενες εβδομάδες.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, το νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο θα επιχειρήσει να απαντήσει στις αντιρρήσεις που προκάλεσε η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, ιδιαίτερα για τις περικοπές στα αποθεματικά που προορίζονται για την αντιμετώπιση έκτακτων κρίσεων. Δεν αποκλείεται μάλιστα αύξηση των προβλεπόμενων δαπανών σε σχέση με την τελευταία ιρλανδική πρόταση, χωρίς ωστόσο να έχει καθοριστεί ακόμη πότε θα παρουσιαστεί το νέο κείμενο.
Έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τον προϋπολογισμό αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις 26 και 27 Νοεμβρίου, με στόχο να προετοιμαστεί συμφωνία που θα επικυρωθεί στην μαραθώνια όπως φαίνεται σύνοδο του Δεκεμβρίου
Η εξέλιξη αυτή έχει ενδιαφέρον, καθώς νωρίτερα διπλωματικές πηγές εμφανίζονταν επιφυλακτικές απέναντι σε μια πρόσθετη Σύνοδο χωρίς νέα αριθμητικά δεδομένα, εκτιμώντας ότι θα κινδύνευε απλώς να αναδείξει ακόμη περισσότερο τις διαφωνίες.
Νέοι ίδιοι πόροι αντί μεγαλύτερων εθνικών εισφορών
Ένα από τα κλειδιά του συμβιβασμού είναι οι «νέοι ίδιοι πόροι», δηλαδή πρόσθετα έσοδα για τον κοινό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ανάγκη αύξησης των συνεισφορών των κρατών-μελών.
Στο τραπέζι βρίσκονται προτάσεις για φορολόγηση εταιρειών κρυπτονομισμάτων, διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών και μεγάλων τεχνολογικών επιχειρήσεων.
Εξετάζεται επίσης παλαιότερη ελληνική πρόταση του Κυριάκου Πιερρακάκη για την αξιοποίηση μέρους των μελλοντικών εσόδων από τη δημοπράτηση συχνοτήτων κινητής τηλεφωνίας 6G ως νέου ευρωπαϊκού πόρου.
Αδιέξοδο και στην ενέργεια – Η παρέμβαση Μητσοτάκη
Η δεύτερη μεγάλη σύγκρουση αφορά την ενεργειακή ακρίβεια και το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), μέσω του οποίου ηλεκτροπαραγωγοί και μεγάλες βιομηχανίες επιβαρύνονται με το κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το ETS2, το δεύτερο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, που αφορά τα καύσιμα για τις οδικές μεταφορές και τη θέρμανση των κτιρίων και προβλέπεται να εφαρμοστεί από το 2028.
Η Ιταλία και οι τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ –Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία και Σλοβακία– ζητούν να μετατεθεί η εφαρμογή του ETS2 έως το 2030, επικαλούμενες την ενεργειακή κρίση που έχει προκαλέσει η κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, και η Ελλάδα στηρίζει τις αντιρρήσεις για το ETS2.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά την παρέμβασή του στη Σύνοδο, επέκρινε το προσχέδιο συμπερασμάτων, υποστηρίζοντας ότι δεν ανταποκρίνεται στον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης. Ζήτησε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να χρηματοδοτηθούν στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων από τα πρόσθετα δημόσια έσοδα που δημιουργεί ο πληθωρισμός.
«Πρέπει να γεφυρώσουμε το χάσμα ανάμεσα στην ανάγκη να δράσουμε και στη δυνατότητά μας να το πράξουμε», τόνισε.
Παράλληλα, ζήτησε επείγουσα επανεξέταση βασικών χαρακτηριστικών του υφιστάμενου ETS, σημειώνοντας ότι, παρότι παραμένει βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχουν αλλάξει οι συνθήκες από την υιοθέτησή του.
Μετά τις παρεμβάσεις των ηγετών, ο Αντόνιο Κόστα πρότεινε σειρά προσαρμογών στα συμπεράσματα για την ενέργεια και μετέθεσε τη συνέχιση της συζήτησης, ώστε να αναζητηθεί συμβιβασμός. Μέχρι αργά το βράδυ, ωστόσο, δεν είχε γίνει γνωστό από επίσημη πηγή εάν οι νέες διατυπώσεις μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές από όλους.
Η Σύνοδος συνεχίζεται την Παρασκευή με επίκεντρο την Ουκρανία και τη συμμετοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος έχει ήδη φτάσει στις Βρυξέλλες.
