Σε αναζήτηση συμβιβασμού για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας προσέρχονται σήμερα (15/10) οι «27» στη διήμερη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, με Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία και Κύπρο να πιέζουν για πρόσθετα άμεσα μέτρα και βόρειες χώρες να προβάλλουν αντιρρήσεις. Την ίδια ώρα, οι ανάγκες της Ουκρανίας οξύνουν το παζάρι για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, έντονη σύγκρουση αναμένεται στο μεταναστευτικό, ενώ προσχέδιο συμπερασμάτων που είδε η HuffPost εκφράζει ρητά τη δυσαρέσκεια της ΕΕ για την προσωρινή άρση των αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ.
Ενέργεια: Η φράση που μπορεί να κρίνει τη Σύνοδο
«Δεν υπάρχει μία μαγική λύση για τη μείωση των τιμών της ενέργειας», τόνιζε λίγο πριν την έναρξη της συνόδου Ευρωπαίος αξιωματούχος. Στο διπλωματικό παρασκήνιο, ωστόσο, μια συγκεκριμένη διατύπωση συγκεντρώνει το ενδιαφέρον. Σύμφωνα με διπλωματική πηγή, η αρχική πρόταση, σε συνέχεια της επιστολής Μητσοτάκη προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καλούσε την Κομισιόν να παρουσιάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα. Οι αντιδράσεις βόρειων κρατών οδήγησαν στην προσθήκη των λέξεων «να εξετάσει» και «εφόσον κριθεί αναγκαίο».
Έτσι, σύμφωνα με το προσχέδιο που είδε η HuffPost, οι ηγέτες αναγνωρίζουν την ανάγκη «συντονισμένης ευρωπαϊκής απάντησης με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα», ενώ η κρίσιμη πρόταση ορίζει: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και να υποβάλει, εφόσον κριθεί αναγκαίο, πρόσθετα μέτρα για τη βραχυπρόθεσμη αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας».
Σύμφωνα με τη διπλωματική πηγή, στο περιβάλλον του Αντόνιο Κόστα εκτιμούν ότι αυτή ίσως αποδειχθεί η σημαντικότερη φράση της Συνόδου. Στο κείμενο περιλαμβάνονται επίσης παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους περισσότερο εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους, μέτρα για τα διυλιστήρια, εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης και αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων για το μεθάνιο.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά στοχευμένη και προσωρινή στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, με διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Από τη Λάρισα επισήμανε ότι περισσότερη δημοσιονομική ευελιξία, εφόσον συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα επέτρεπε πρόσθετες παρεμβάσεις: «Όταν αλλάζουν οι συγκυρίες, πρέπει να αλλάζουν και οι πολιτικοί χειρισμοί». Η Αθήνα, σύμφωνα με αξιωματούχους, δεν ζητά αλλαγή των δημοσιονομικών κανόνων. Η πράσινη μετάβαση παραμένει στόχος απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, όχι όμως άμεση απάντηση στην κρίση.
Διεύρυνση της ρήτρας διαφυγής;
Σύμφωνα με πληροφορίες, διερευνάται αν μπορεί να αξιοποιηθεί περαιτέρω η εθνική ρήτρα διαφυγής. Την περασμένη Παρασκευή το ECOFIN επέκτεινε την ελληνική ρήτρα, επιτρέποντας επιπλέον δαπάνες για ενεργειακές επενδύσεις που μειώνουν το κόστος και τις εξαρτήσεις, όπως φωτοβολταϊκά, αποθήκευση ενέργειας και αναβαθμίσεις κτηρίων. Το περιθώριο φθάνει έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως, με συνολικό όριο 0,6% έως το 2028. Δεν καλύπτει γενικευμένες επιδοτήσεις λογαριασμών· τυχόν δυνατότητα στοχευμένης ανακούφισης πέρα από το σημερινό πλαίσιο παραμένει υπό εξέταση και οι προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση είναι έντονες.
Ένταση υπάρχει και για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS): οι ενεργοβόρες βιομηχανίες αγοράζουν δικαιώματα για τους ρύπους τους, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής σε σχέση με ανταγωνιστές εκτός ΕΕ. Πολωνία, Ιταλία και, σε έναν βαθμό, Ελλάδα ανησυχούν για την ανταγωνιστικότητα. Το προσχέδιο ζητά περιορισμό της υπερβολικής αστάθειας στις τιμές των δικαιωμάτων.
Προϋπολογισμός και Ουκρανία: Ο λογαριασμός μεγαλώνει
Η ιρλανδική πρόταση για τον προϋπολογισμό 2028–2034, ύψους 1,83 τρισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, είναι περίπου 8% χαμηλότερη από την αρχική πρόταση της Κομισιόν. Ο Κόστα επιδιώκει συμφωνία έως το τέλος του 2026, αλλά το προσχέδιο μιλά πλέον για «έγκαιρη συμφωνία». Οι «φειδωλοί» πιέζουν για συγκράτηση δαπανών, ενώ χώρες όπως η Ελλάδα υπερασπίζονται τη Συνοχή και την Κοινή Αγροτική Πολιτική. «Τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί μέχρι να συμφωνηθούν όλα», προειδοποιεί Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Το πολιτικό δίλημμα οξύνεται από τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Πέρα από το υφιστάμενο δάνειο στήριξης των 90 δισ. ευρώ για το 2026–2027, διπλωματική πηγή μιλά για πρόσθετες ανάγκες δεκάδων δισεκατομμυρίων για το επόμενο έτος, χωρίς να πρόκειται για εγκεκριμένο ποσό. Πώς θα δικαιολογήσουν οι κυβερνήσεις νέες ενισχύσεις στους πολίτες, όταν συζητούν περικοπές στην πολιτική προστασία, στο μεταναστευτικό και στη Συνοχή; Ανοιχτός παραμένει και ο επιμερισμός του βάρους με τους υπόλοιπους εταίρους της G7, ενώ αναζητούνται λύσεις και γύρω από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναμένεται να συμμετάσχει στην Σύνοδο τη δεύτερη ηνέρα, την Παρασκευή,. Οι «27» σύμφωνα με το προσχέδιο συμπερασμάτων καλούν σε περαιτέρω πίεση στη Ρωσία και εκφράζουν τη λύπη τους για την αμερικανική χαλάρωση των κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ.
Μεταναστευτικό: Η σύγκρουση Σάντσεθ, Μελόνι και Φρεντέρικσεν
Σκληρή αντιπαράθεση αναμένεται στη Σύνοδο για το μεταναστευτικό. Ο Πέδρο Σάντσεθ υπερασπίζεται τη νομιμοποίηση μεταναστών που ζουν στην Ισπανία χωρίς άδεια, επικαλούμενος τα δικαιώματα και τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, και αντιτίθεται στους κόμβους επιστροφής σε τρίτες χώρες. Αντίθετα, η Τζόρτζια Μελόνι και η Δανή Μέτε Φρεντέρικσεν ζητούν αυστηρότερη πολιτική και αναφορά στους «παράγοντες προσέλκυσης» μεταναστών (pull factors). Η Μαδρίτη αντιπροτείνει να εξεταστούν και οι επιστροφές αιτούντων άσυλο προς χώρες πρώτης εισόδου. Κυβερνητική διπλωματική πηγή δεν αποκλείει η αντιπαράθεση να οδηγήσει σε αφαίρεση παραγράφων από τα τελικά συμπεράσματα.
Για την Αθήνα ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόθεση της Κομισιόν να αναπτύξει ευρωπαϊκό πλαίσιο έκτακτης ανάγκης για μαζικές αφίξεις και εργαλειοποίηση μεταναστών, ώστε να υπάρχει γρήγορη πολιτική κάλυψη. Το προσχέδιο εκφράζει επίσης αλληλεγγύη στην Ισπανία για τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα.
Άμυνα, διεύρυνση, Κίνα και κοινωνικά δίκτυα
Το προσχέδιο ζητά προστασία όλων των χερσαίων, εναέριων και θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ και συνεργασία στην άμυνα με «ομονοούντες εταίρους», με σεβασμό στα συμφέροντα ασφάλειας όλων των μελών πάγια διατύπωση σημαντική για τις ελληνικές επιφυλάξεις έναντι ενδεχόμενης συμμετοχής της Τουρκίας στο SAFE λόγω του casus belli.
Στη διεύρυνση, η επιτροπή ζητεί αλλαγές και περιορισμό της ομοφωνίας σε ενδιάμεσα στάδια, ενώ η Γερμανία καταγγέλλει τη «διμεροποίηση» της διαδικασίας. Η χώρα μας δεν τάσσεται υπέρ της αλλαγής του τρόπου λήψης αποφάσεων και σύμφωνα με πληροφορίες, απαντά ότι διμεροποίηση υπάρχει και όταν προωθούνται οι σχέσεις με τρίτες χώρες για εμπορικούς λόγους, παραβλέποντας απειλές και παραβιάσεις ευρωπαϊκών αρχών.
Στο πεδίο της ανταγωνιστικότητας, το προσχέδιο καλεί την Κομισιόν να ενισχύσει τα εμπορικά εργαλεία της ΕΕ για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων οικονομικών ανισορροπιών, χωρίς να κατονομάζει ρητά την Κίνα, η οποία ωστόσο βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης. Σύμφωνα με διπλωματική πηγή, η πρόσφατη καταρχήν συνεννόηση για τον περιορισμό των κινεζικών εξαγωγών υβριδικών αυτοκινήτων αποτελεί θετική εξέλιξη, αλλά παραμένει «ασπιρίνη» μπροστά στο τεράστιο εμπορικό έλλειμμα της Ευρώπης. Η Αθήνα υποστηρίζει την ανάγκη ισχυρότερων ευρωπαϊκών εργαλείων, χωρίς όμως να επιθυμεί εμπορική αντιπαράθεση με το Πεκίνο, λαμβάνοντας υπόψη τις οικονομικές σχέσεις, τον Πειραιά και τα συμφέροντα της ελληνικής ναυτιλίας.
Τέλος, το προσχέδιο αναφέρεται στο EU KIDS Act για ελάχιστη ηλικία πρόσβασης στα social media, ζήτημα ελληνικού ενδιαφέροντος λόγω του σχεδιαζόμενου ορίου των 15 ετών. Για τη Μέση Ανατολή προβλέπονται συζητήσεις για το Ιράν, τη Γάζα, τον ανθρωπιστικό θαλάσσιο διάδρομο της Κύπρου, τα Στενά του Ορμούζ και την ενίσχυση της επιχείρησης ΑΣΠΙΔΕΣ.
