Η γεωπολιτική αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή φαίνεται να επαναπροσδιορίζει τις σχέσεις της Τουρκίας με το ΝΑΤΟ, οδηγώντας σε μια εντυπωσιακή προσέγγιση που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε δύσκολα φανταστή.
Όπως επισημαίνει ο Economist, η Άγκυρα εμφανίζεται σήμερα πιο κοντά στη Συμμαχία από οποιαδήποτε άλλη περίοδο της τελευταίας δεκαετίας, την ώρα που ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προετοιμάζεται να φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ το 2026 στην Τουρκία.
Η αλλαγή στάσης αποδίδεται στις ραγδαίες εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον ασφαλείας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ένταση στη Μέση Ανατολή και οι αυξανόμενες ανησυχίες για την αμυντική επάρκεια της Ευρώπης έχουν αναδείξει εκ νέου τη σημασία της Συμμαχίας για την τουρκική ασφάλεια.
Παρά τις κατά καιρούς εντάσεις με δυτικούς συμμάχους, η τουρκική ηγεσία φαίνεται να θεωρεί πλέον το ΝΑΤΟ αναντικατάστατο παράγοντα σταθερότητας, ενώ η Ευρώπη αναγνωρίζει ολοένα και περισσότερο τη στρατηγική αξία της Τουρκίας και του ισχυρού στρατού της.
Από τις εντάσεις στην αναθέρμανση των σχέσεων
Οι σχέσεις της Τουρκίας με το ΝΑΤΟ έχουν διανύσει μια ταραχώδη πορεία την τελευταία δεκαετία, με το κλίμα δυσπιστίας που ακολούθησε το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 να δίνει σήμερα τη θέση του σε μια σαφώς πιο θετική προσέγγιση.
Μετά την απόπειρα ανατροπής του, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια για τη στάση δυτικών κυβερνήσεων, ενώ Τούρκοι αξιωματούχοι άφηναν ακόμη και υπόνοιες για αμερικανική εμπλοκή. Οι σχέσεις Άγκυρας και Συμμαχίας βρέθηκαν τότε σε ένα από τα χαμηλότερα σημεία τους.
Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική. Η τουρκική κυβέρνηση παρουσιάζει το ΝΑΤΟ ως βασικό πυλώνα της εθνικής άμυνας, ενώ και η κοινή γνώμη εμφανίζεται πιο θετική απέναντι στη Συμμαχία. Ενδεικτική είναι δημοσκόπηση της Metropoll, σύμφωνα με την οποία το 61% των Τούρκων θεωρεί το ΝΑΤΟ σημαντικό για την ασφάλεια της χώρας.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μεταστροφή παίζουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή. Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι αυξανόμενες απειλές ασφαλείας έχουν υπενθυμίσει στην Άγκυρα τη στρατηγική σημασία της συμμαχικής προστασίας και της στενής συνεργασίας με το ΝΑΤΟ.
Οι ΗΠΑ και τα F-35
Παράλληλα, οι σχέσεις της Άγκυρας με την Ουάσιγκτον παρουσιάζουν σημάδια βελτίωσης. Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει αμερικανικές δυνάμεις από τη Συρία αφαίρεσε μία από τις βασικές εστίες έντασης μεταξύ των δύο χωρών. Η Τουρκία θεωρούσε εδώ και χρόνια ότι η αμερικανική συνεργασία με κουρδικές οργανώσεις στη Συρία υπονόμευε τα ζωτικά της συμφέροντα.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική ηγεσία παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις ενδείξεις ότι η Ουάσιγκτον ίσως επανεξετάσει το πάγωμα της πώλησης των μαχητικών F-35, το οποίο είχε επιβληθεί μετά την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 το 2019.
Η Ευρώπη χρειάζεται την Τουρκία
Η αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας δεν οφείλεται μόνο στις δικές της κινήσεις, εξηγεί ο Economist. Προκύπτει και από τις ανάγκες της Ευρώπης.
Με εξαίρεση την Ουκρανία, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν διαθέτει στρατό αντίστοιχου μεγέθους και επιχειρησιακής εμπειρίας με τον τουρκικό. Ο έλεγχος των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, σε συνδυασμό με τις δυνατότητες του τουρκικού ναυτικού, καθιστούν την Άγκυρα κρίσιμο παράγοντα για την ισορροπία δυνάμεων στη Μαύρη Θάλασσα.
Ταυτόχρονα, η τουρκική αμυντική βιομηχανία εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους προμηθευτές ευρωπαϊκών χωρών. Εταιρείες όπως η Baykar έχουν υπογράψει συμφωνίες με τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Εσθονία, ενώ τουρκικά drones βρίσκονται ήδη στα οπλοστάσια πολλών χωρών της Ευρώπης.
Η αβεβαιότητα για τις ΗΠΑ φέρνει την Άγκυρα πιο κοντά στο ΝΑΤΟ
Σύμφωνα με την ανάλυση του Economist, η αναθέρμανση των σχέσεων Τουρκίας και ΝΑΤΟ συνδέεται και με τις αυξανόμενες ανησυχίες για το μέλλον της αμερικανικής παρουσίας στη Συμμαχία. Τα σενάρια που θέλουν τις ΗΠΑ να περιορίζουν τον ρόλο τους στην ευρωπαϊκή ασφάλεια προκαλούν έντονο προβληματισμό τόσο στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όσο και στην Άγκυρα.
Για την Τουρκία, η διατήρηση ενός ισχυρού ΝΑΤΟ αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Η τουρκική ηγεσία εκτιμά ότι ακόμη και σε μια Συμμαχία με μειωμένη αμερικανική συμμετοχή, η χώρα θα εξακολουθεί να έχει καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις ασφαλείας. Αντίθετα, σε ένα αμιγώς ευρωπαϊκό αμυντικό πλαίσιο, η Άγκυρα θα μπορούσε να βρεθεί εκτός κέντρων λήψης αποφάσεων, καθώς οι σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν στάσιμες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία αντιμετωπίζει με επιφύλαξη πρωτοβουλίες όπως το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ, από το οποίο οι τουρκικές αμυντικές βιομηχανίες δεν συμμετέχουν ουσιαστικά.
Η προσέγγιση δεν σβήνει τις παλιές διαφωνίες
Παρά τη σαφή βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και ΝΑΤΟ, οι βαθιές διαφωνίες που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια δεν έχουν εξαλειφθεί. Η αναθέρμανση του κλίματος βασίζεται κυρίως σε κοινά στρατηγικά συμφέροντα και όχι στην πλήρη ταύτιση απόψεων.
Η Άγκυρα εξακολουθεί να εκφράζει παράπονα ότι η Συμμαχία και αρκετά κράτη-μέλη δεν αντιμετωπίζουν με την απαιτούμενη σοβαρότητα τις απειλές που, κατά την ίδια, προέρχονται από τα νότια σύνορά της, συμπεριλαμβανομένων κουρδικών ένοπλων οργανώσεων και των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Η τουρκική ηγεσία θεωρεί ότι οι ανησυχίες της για την περιφερειακή ασφάλεια συχνά υποβαθμίζονται από τους συμμάχους της.
Την ίδια στιγμή, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα την Τουρκία, θυμίζοντας το πολύμηνο βέτο που είχε θέσει η Άγκυρα στην ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, αλλά και τις επικρίσεις για την κατάσταση της δημοκρατίας, των θεσμών και των ατομικών ελευθεριών στο εσωτερικό της χώρας.
Η Άγκυρα κρατά αποστάσεις από τη Ρωσία
Οι μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές ισορροπίες φαίνεται να οδηγούν την Τουρκία σε μια πιο προσεκτική στάση απέναντι στη Ρωσία, παρά τη στενή σχέση που είχε αναπτύξει τα προηγούμενα χρόνια ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Economist, η αποδυνάμωση της ρωσικής επιρροής στη Συρία, οι απώλειες που έχει υποστεί ο ρωσικός στόλος στη Μαύρη Θάλασσα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς και οι νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στον Καύκασο, έχουν επηρεάσει σημαντικά τους στρατηγικούς υπολογισμούς της Άγκυρας.
Ενδεικτική της αλλαγής είναι και η μείωση των επαφών σε ανώτατο επίπεδο. Ο Τούρκος πρόεδρος, που στο παρελθόν πραγματοποιούσε συχνές επισκέψεις στη Ρωσία, δεν έχει συναντήσει τον Ρώσο ομόλογό του στη Μόσχα εδώ και σχεδόν τρία χρόνια.
Παρότι η Τουρκία εξακολουθεί να επιδιώκει ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, η αυξανόμενη διεθνής αβεβαιότητα φαίνεται να ενισχύει την πεποίθηση ότι το ΝΑΤΟ παραμένει ο πιο ασφαλής στρατηγικός πυλώνας για την προάσπιση των συμφερόντων της χώρας.
(Με πληροφορίες από Economist)
